WZW A, czyli wirusowe zapalenie wątroby typu A, wróciło w 2026 roku jako realny problem epidemiologiczny. Główny Inspektorat Sanitarny odnotował do połowy lipca 2026 roku 1413 zachorowań, wobec 364 w analogicznym okresie roku poprzedniego, co oznacza niemal czterokrotny wzrost. Choroba, nazywana potocznie żółtaczką pokarmową lub chorobą brudnych rąk, przenosi się drogą pokarmową i przez zanieczyszczone ręce. Ten artykuł wyjaśnia, jak dochodzi do zakażenia, jak rozpoznać objawy, jak się chronić oraz jakie obowiązki spoczywają na placówce, w której pojawia się przypadek WZW A.
- Do połowy lipca 2026 roku GIS odnotował 1413 przypadków WZW A wobec 364 rok wcześniej – to niemal czterokrotny wzrost.
- Wirus HAV przenosi się drogą fekalno-oralną: przez skażoną żywność i wodę oraz brudne ręce; wśród dróg szerzenia GIS wskazuje głównie gastronomię oraz kontakty w grupie MSM.
- Objawy (żółtaczka, gorączka, osłabienie, nudności, ciemny mocz) są u dorosłych zwykle cięższe niż u dzieci, a okres wylęgania wynosi od 2 do 6 tygodni.
- Podstawą profilaktyki jest higiena rąk, bezpieczna żywność i woda oraz szczepienie; WZW A podlega obowiązkowi zgłoszenia do sanepidu.
Najwięcej skorzystają osoby odpowiedzialne za higienę i bezpieczeństwo sanitarne w placówkach medycznych, opiekuńczych i w gastronomii, a także czytelnicy, którzy chcą zrozumieć, jak chronić siebie i bliskich. Materiał łączy podstawową wiedzę o chorobie z praktycznymi obowiązkami placówki.
Ile jest zachorowań na WZW A w Polsce w 2026 roku?
Do połowy lipca 2026 roku Główny Inspektorat Sanitarny odnotował 1413 przypadków WZW A, podczas gdy w tym samym okresie 2025 roku było ich 364. Oznacza to niemal czterokrotny wzrost liczby zakażeń rok do roku. Wzrost nie jest wyłącznie polski – zwiększoną liczbę zakażeń HAV obserwuje się także w innych krajach Europy.
Tendencja narasta od dłuższego czasu. Już w 2025 roku liczba zachorowań była niemal 3,5-krotnie wyższa niż w 2024 roku, a w porównaniu z medianą zapadalności z lat 2010-2023 aż jedenastokrotnie wyższa. Główny inspektor sanitarny wskazuje dwie dominujące drogi szerzenia się zakażeń: szeroko pojętą gastronomię oraz kontakty w grupie mężczyzn utrzymujących kontakty seksualne z mężczyznami. W praktyce oznacza to, że oprócz edukacji i szczepień w grupach ryzyka rośnie znaczenie nadzoru nad bezpieczeństwem żywności, co potwierdzają wzmożone kontrole sanepidu w placówkach i gastronomii.
Czym jest WZW A (żółtaczka pokarmowa)?
WZW A to ostra choroba zakaźna wątroby wywoływana przez wirus HAV (hepatitis A virus) z rodziny Picornaviridae. Potocznie nazywa się ją żółtaczką pokarmową lub chorobą brudnych rąk, ponieważ wirus wydalany jest z kałem i przenosi się drogą pokarmową.
W odróżnieniu od WZW typu B i C wirus HAV nie prowadzi do zakażenia przewlekłego – choroba ma przebieg ostry i zwykle kończy się pełnym wyzdrowieniem oraz trwałą odpornością. Okres wylęgania wynosi od 2 do 6 tygodni, a osoba zakażona jest najbardziej zaraźliwa jeszcze przed wystąpieniem żółtaczki, co utrudnia wczesne przerwanie łańcucha zakażeń.
Jak można się zarazić WZW A?
Do zakażenia WZW A dochodzi drogą fekalno-oralną: przez spożycie skażonej żywności lub wody, a także przez ręce zanieczyszczone wirusem po kontakcie z chorym lub skażonymi przedmiotami. Ryzyko rośnie wszędzie tam, gdzie nie są przestrzegane podstawowe zasady higieny.
Najczęstsze scenariusze to spożywanie potraw przygotowanych przez osobę zakażoną, która nie umyła dokładnie rąk, jedzenie w przypadkowych miejscach oraz picie wody o niepewnej jakości, zwłaszcza podczas podróży do rejonów o wysokiej endemiczności. W 2026 roku istotną rolę odgrywają dwie drogi wskazane przez GIS: gastronomia oraz kontakty seksualne sprzyjające przeniesieniu drogą oralno-analną. Znaczna część wykrywanych ognisk ma związek z podróżami oraz z ogniskami notowanymi w innych krajach regionu.
Jakie są objawy WZW A?
Objawy WZW A pojawiają się zwykle po okresie wylęgania i obejmują żółte zabarwienie skóry oraz białek oczu, gorączkę, osłabienie, brak apetytu, nudności, ból brzucha oraz ciemne zabarwienie moczu i jasny stolec. Przebieg zależy przede wszystkim od wieku – u dorosłych jest zwykle cięższy niż u dzieci.
U najmłodszych zakażenie często przebiega skąpoobjawowo lub bezobjawowo, co paradoksalnie zwiększa ryzyko cichego przenoszenia wirusa. U dorosłych choroba bywa wyczerpująca i wymaga kilkutygodniowej rekonwalescencji, a w rzadkich przypadkach, zwłaszcza u osób z chorobami wątroby, może mieć ciężki przebieg. Rozpoznanie potwierdza się badaniem krwi wykrywającym przeciwciała anty-HAV.
Jak chronić się przed WZW A?
Najskuteczniejszą ochroną przed WZW A jest połączenie higieny rąk, bezpiecznego postępowania z żywnością i wodą oraz szczepienia ochronnego. Szczepionka przeciw WZW A jest dostępna, wysoce skuteczna i podawana w dwóch dawkach, a GIS zapowiada analizę jej szerszego stosowania w grupach najbardziej narażonych.
W praktyce podstawą pozostaje dokładne mycie rąk wodą z mydłem, szczególnie po skorzystaniu z toalety i przed przygotowaniem oraz spożyciem posiłków. W środowisku medycznym reguły te formalizuje procedura dezynfekcji rąk według pięciu momentów WHO. Poniższa tabela zestawia najważniejsze zasady profilaktyki.
| Obszar | Zasada profilaktyki |
|---|---|
| Higiena rąk | mycie wodą z mydłem po toalecie, przed jedzeniem i przed przygotowaniem posiłków |
| Żywność | unikanie potraw z niepewnych źródeł, mycie warzyw i owoców, obróbka termiczna |
| Woda | picie wody butelkowanej lub przegotowanej, zwłaszcza w podróży |
| Szczepienie | dwie dawki szczepionki, szczególnie zalecane w grupach ryzyka i przed podróżą |
WZW A a placówka medyczna – obowiązki i higiena
W placówce medycznej lub opiekuńczej pojawienie się WZW A uruchamia konkretne obowiązki. Choroba podlega obowiązkowi zgłoszenia do właściwego państwowego inspektora sanitarnego na podstawie ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, a personel powinien wdrożyć procedury ograniczające dalsze przenoszenie wirusa.
Kluczowe jest, aby zasady higieny rąk oraz bezpieczeństwa żywności działały nie tylko w dokumentacji, ale w codziennej praktyce – to element szerszej zgodności sanitarno-higienicznej placówki weryfikowanej podczas kontroli. Ponieważ WZW A przenosi się drogą pokarmową, w postępowaniu z pacjentem sprawdzają się zasady znane z innych zakażeń jelitowych, opisane w materiale o izolacji i kohortowaniu pacjentów z zakażeniem jelitowym. Całość wpisuje się w szersze strategie zapobiegania zakażeniom szpitalnym.
Podsumowanie
Czterokrotny wzrost liczby zachorowań na WZW A w 2026 roku to sygnał, że choroba przenoszona przez zanieczyszczone ręce i żywność wróciła na listę realnych zagrożeń sanitarnych. Dla placówek oznacza to konieczność konsekwentnego egzekwowania higieny rąk, nadzoru nad żywnością oraz gotowości do zgłoszenia i izolacji przypadku. Dla każdego czytelnika najprostszą i najtańszą ochroną pozostaje mycie rąk i rozważenie szczepienia.
Zasady higieny rąk, bezpiecznej żywności i szczepień oraz checklista postępowania placówki przy podejrzeniu WZW A.
Pobierz PDF
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czy WZW A jest groźne?
U większości osób WZW A ma przebieg ostry i kończy się pełnym wyzdrowieniem oraz trwałą odpornością, bez przejścia w postać przewlekłą. Cięższy przebieg dotyczy głównie dorosłych oraz osób z wcześniejszymi chorobami wątroby, dlatego nie należy lekceważyć objawów i warto skonsultować się z lekarzem.
Czy jest szczepionka na WZW A?
Tak, szczepionka przeciw WZW A jest dostępna i wysoce skuteczna. Podaje się ją w dwóch dawkach i jest szczególnie zalecana osobom z grup ryzyka oraz podróżującym do rejonów o wysokiej zapadalności. GIS zapowiada analizę szerszego stosowania szczepień w grupach najbardziej narażonych.
Jak długo trwa WZW A?
Okres wylęgania wynosi od 2 do 6 tygodni, a sama choroba oraz rekonwalescencja u dorosłych trwają zwykle kilka tygodni. Przebieg jest zmienny i zależy od wieku oraz stanu zdrowia, dlatego czas powrotu do pełnej sprawności bywa różny.
Jak długo chory na WZW A zaraża?
Osoba zakażona jest najbardziej zaraźliwa jeszcze przed wystąpieniem żółtaczki i krótko po jej pojawieniu się, gdy wirus jest obecny w kale. Z tego powodu bardzo istotne są higiena rąk oraz ostrożność przy przygotowywaniu posiłków w otoczeniu chorego.
Czy WZW A można się zarazić w restauracji?
Tak, jeśli potrawy przygotowała osoba zakażona, która nie zachowała właściwej higieny rąk. Właśnie dlatego GIS wskazuje gastronomię jako jedną z głównych dróg szerzenia się zakażeń i prowadzi wzmożone kontrole bezpieczeństwa żywności.
Źródła
- Główny Inspektorat Sanitarny, meldunki i komunikaty epidemiologiczne o WZW A, 2026 r.
- Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy, dane o zapadalności na choroby zakaźne
- Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi
- Wytyczne dotyczące profilaktyki i szczepień przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu A
Jeśli chcesz omówić wdrożenie zasad higieny rąk, bezpieczeństwa żywności lub postępowania przy chorobie zakaźnej, skontaktuj się z naszą redakcją. Odpowiadamy na pytania dotyczące higieny i kontroli zakażeń w placówkach.
Napisz do nas
Artykuł przygotowany na podstawie komunikatów Głównego Inspektoratu Sanitarnego z 2026 r., danych NIZP PZH oraz ustawy z 5 grudnia 2008 r. Stan na dzień: 9 sierpnia 2026 r. Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. W przypadku objawów lub kontaktu z chorobą zakaźną należy skonsultować się z lekarzem lub właściwym inspektoratem sanitarnym.
Redaktorka zajmująca się bezpieczeństwem pacjenta i codzienną praktyką kliniczną: profilaktyką zakażeń szpitalnych, dezynfekcją i higieną oraz organizacją pracy na bloku operacyjnym, SOR i oddziałach intensywnej terapii. Pisze także o rehabilitacji, żywieniu klinicznym i technologiach wspierających opiekę, a osobne miejsce w jej tekstach zajmuje wsparcie placówek – wolontariat, fundacje i współpraca z organizacjami. Opiera materiały na obowiązujących procedurach, normach i standardach akredytacyjnych oraz zaleceniach krajowych, tłumacząc je na konkretne, możliwe do wdrożenia wskazówki dla personelu i placówek. Regularnie wraca do opublikowanych tekstów i aktualizuje je, gdy zmieniają się przepisy lub standardy.