Wirusowe gorączki krwotoczne (VHF) w placówce – procedura, izolacja, postępowanie w SOR (2026)

Listopad 2025 — w Etiopii, w mieście Jinka, kilka osób z gorączką krwotoczną. W ciągu trzech tygodni potwierdza się Marburg. Do końca stycznia 2026 r. 14 potwierdzonych przypadków, 9 zgonów, w tym dwóch pracowników ochrony zdrowia. To trzecie ognisko Marburga w Afryce Wschodniej w niespełna 18 miesięcy — po Rwandzie 2024 i Tanzanii 2025. Dla polskich placówek znaczy to jedno: pacjent z Afryki z gorączką w SOR-ze przestał być przypadkiem teoretycznym. Ten przewodnik zbiera w jedno miejsce wszystko, co kadra zarządzająca placówką, lekarz POZ i SOR oraz pielęgniarka epidemiologiczna powinna wiedzieć o wirusowych gorączkach krwotocznych (VHF) — od klasyfikacji patogenów, przez triaż i izolację, po listę ośrodków referencyjnych w Polsce. Stan wiedzy: 24 maja 2026 r.

Czym są wirusowe gorączki krwotoczne (VHF) — definicja i klasyfikacja

Wirusowe gorączki krwotoczne to grupa kilkudziesięciu chorób wywoływanych przez różne wirusy z czterech rodzin taksonomicznych. Wspólny mianownik: gorączka, zaburzenia krzepnięcia, uszkodzenie naczyń, dysfunkcja wielonarządowa, zazwyczaj wysoka śmiertelność. Bardzo różnią się natomiast geografią, drogą zakażenia, zaraźliwością, dostępnością szczepionek i leczenia. Z punktu widzenia polskiej placówki ochrony zdrowia najważniejsze jest rozróżnienie pięciu jednostek: Marburga, Eboli, dengi, Lassa i gorączki krymsko-kongijskiej — oraz świadomość, że hantawirusowa gorączka krwotoczna z zespołem nerkowym (HFRS) to jedyna endemiczna VHF w Polsce.

Rodziny wirusów wywołujących VHF

Cztery główne rodziny taksonomiczne wirusów powodujących VHF:

• Filoviridae — Marburg (MARV) i Ebola (wszystkie szczepy: Zair EBOV, Sudan SUDV, Bundibugyo BDBV, Tai Forest TAFV, Reston RESTV). Najwyższa śmiertelność (CFR 25–90%), transmisja człowiek–człowiek, BSL-4.
• Arenaviridae — gorączka Lassa, argentyńska, boliwijska, wenezuelska, brazylijska. Rezerwuar: gryzonie. Lassa w Afryce Zachodniej, pozostałe w Ameryce Południowej.
• Bunyavirales (dawne Bunyaviridae) — gorączka krymsko-kongijska (CCHF), gorączka doliny Rift (RVF), hantawirusy (w tym HFRS w Polsce). Transmisja głównie przez kleszcze, komary, gryzonie.
• Flaviviridae — denga, żółta gorączka, gorączka zachodniego Nilu, gorączka kyasanurska. Transmisja przez komary z rodzaju Aedes.

Grupy zagrożenia biologicznego — co to znaczy w praktyce dla placówki

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 22 kwietnia 2005 r. w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy (tekst jedn.: Dz.U. 2026 poz. 103) klasyfikuje wirusy VHF według czterostopniowej skali. Dla planowania procedur w placówce kluczowe są dwie kategorie:

• Grupa 3 zagrożenia — wirusy mogą wywoływać u ludzi ciężkie choroby, są niebezpieczne dla pracowników, możliwe jest rozprzestrzenienie w populacji. Zazwyczaj istnieją skuteczne metody profilaktyki lub leczenia. Dotyczy: denga, gorączka Lassa, gorączka krymsko-kongijska, hantawirusy.
• Grupa 4 zagrożenia — najwyższa kategoria. Wirusy wywołują ciężkie choroby, są niebezpieczne dla pracowników, rozprzestrzenienie w populacji jest bardzo prawdopodobne. Zazwyczaj nie istnieją skuteczne metody profilaktyki lub leczenia. Dotyczy: Ebola, Marburg.

Konsekwencje praktyczne klasyfikacji do grupy 4: praca z materiałem zakaźnym wymaga laboratorium o 4. stopniu hermetyczności (BSL-4) — w Polsce nie ma takiego laboratorium w sektorze klinicznym, próbki przesyłane są do ośrodków referencyjnych (NIZP PZH–PIB i wybrane jednostki europejskie). W placówce szpitalnej leczącej pacjenta z podejrzeniem VHF grupy 4 obowiązuje izolacja kohortowa, pełne ŚOI (kombinezony szczelne, zasilanie powietrzem PAPR, podwójne rękawice), procedura wkładania i zdejmowania ŚOI w trybie buddy system (z asystą drugiej osoby).

Kody ICD-10 — jak to klasyfikuje system

Dla zgłoszenia do sanepidu i rozliczenia z NFZ kluczowe są następujące kody:

• A96 — gorączka krwotoczna wywołana arenawirusami (w tym A96.2 — gorączka Lassa)
• A98 — inne wirusowe gorączki krwotoczne, niesklasyfikowane gdzie indziej
• A98.0 — gorączka krwotoczna krymsko-kongijska
• A98.3 — choroba wywołana wirusem Marburg
• A98.4 — choroba wywołana wirusem Ebola
• A98.5 — gorączka krwotoczna z zespołem nerkowym (HFRS, hantawirusy)
• A90 — gorączka denga (klasyczna)
• A91 — gorączka krwotoczna denga (DHF, denga shock syndrome)

Wszystkie wymienione kody objęte są obowiązkiem zgłoszenia do PSSE — z czego A96, A98.3, A98.4 podlegają zgłoszeniu telefonicznemu niezwłocznie po podejrzeniu, na podstawie Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 10 grudnia 2019 r. (część I załącznika nr 1).

Porównanie 5 najważniejszych VHF dla polskiej praktyki

Z perspektywy polskiego SOR-u i POZ pięć jednostek wymaga znajomości profilu klinicznego, geografii i wywiadu ekspozycyjnego. Marburg i Ebola to scenariusze rzadkie, ale o najwyższej śmiertelności i najwyższym ryzyku transmisji w placówce. Denga to obecnie najczęstsza VHF u podróżnych wracających z Azji Południowo-Wschodniej. Lassa pojawia się sporadycznie u pracowników humanitarnych z Afryki Zachodniej. Gorączka krymsko-kongijska to zagrożenie, które migruje przez Bałkany i Bliski Wschód — w 2024 r. opisano przypadki w Hiszpanii.

Z tabeli wynika kilka praktycznych wniosków dla SOR-u. Po pierwsze: wywiad podróżniczy z ostatnich 21 dni rozstrzyga prawie wszystko. Pacjent po powrocie z Afryki Wschodniej z gorączką to potencjalnie Marburg lub Ebola — nawet jeśli prawdopodobieństwo statystyczne jest niskie, koszt pominięcia jest dramatyczny. Pacjent po powrocie z Tajlandii to z dużym prawdopodobieństwem denga. Po drugie: Marburg, Ebola i krymsko-kongijska przenoszą się od człowieka do człowieka — denga nie. To zmienia całą logikę procedury w placówce. Po trzecie: tylko denga i Ebola Zair mają zatwierdzone szczepionki; przeciwko Marburgowi, Lassa i CCHF nie ma profilaktyki czynnej. Po czwarte: Lassa ma okno terapeutyczne — rybawiryna podana w pierwszych 6 dniach radykalnie zmienia rokowanie, co czyni szybkie rozpoznanie szczególnie ważnym.

Marburg — sytuacja 2024–2026 i implikacje dla polskich placówek

Marburg jest dziś najbardziej dynamicznym filowirusem na świecie. Trzy ogniska w 18 miesięcy w Afryce Wschodniej — Rwanda (wrzesień 2024), Tanzania (styczeń–marzec 2025) i Etiopia (listopad 2025 – styczeń 2026) — to bezprecedensowy klaster. Każde z nich kończyło się szybkim opanowaniem przez współpracę WHO i lokalnych ministerstw zdrowia, ale każde pokazało jednocześnie, jak wysokie jest ryzyko transmisji wśród personelu medycznego.

Ognisko Etiopia listopad 2025 – styczeń 2026 — co wiemy

12 listopada 2025 r. Federalne Ministerstwo Zdrowia Etiopii i Etiopski Państwowy Instytut Zdrowia Publicznego (EPHI) wydały komunikat o klastrze podejrzanych przypadków wirusowej gorączki krwotocznej w mieście Jinka w Południowym Regionie Etiopii — miasteczku targowym o ok. 30 tys. mieszkańców. 14 listopada Krajowe Laboratorium Referencyjne potwierdziło wykrycie wirusa Marburg w próbkach pobranych od pacjentów. Tym samym Etiopia ogłosiła pierwsze w historii kraju ognisko choroby Marburga.

Bilans końcowy, według raportów WHO ze stycznia 2026 r.: 14 potwierdzonych przypadków, 5 prawdopodobnych, 9 zgonów (CFR potwierdzonych = 64,3%). Ognisko objęło 4 dystrykty w regionach południowych. Wśród zmarłych dwóch pracowników ochrony zdrowia — to dane, do których warto wracać przy każdej dyskusji o ŚOI w polskim SOR-ze. 857 osób z kontaktu objęto monitorowaniem przez 21 dni, zakończono 25 stycznia 2026 r. 26 stycznia 2026 r. Etiopskie Ministerstwo Zdrowia ogłosiło zakończenie ogniska — po dwóch następujących po sobie okresach inkubacji (42 dni) bez nowego przypadku.

Reakcja była szybka i skuteczna, ale jeden szczegół wymaga podkreślenia: pierwszy znany przypadek nie zgłosił się od razu z klasycznym obrazem gorączki krwotocznej. Objawy początkowe były niespecyficzne — wymioty, brak apetytu, kurcze brzucha. W takim profilu pacjenta polski lekarz POZ albo SOR ma realne ryzyko rozpoznania „infekcji wirusowej BNO” i wypuszczenia chorego do domu. Wywiad podróżniczy jest jedynym mechanizmem, który pozwala uniknąć tej pomyłki.

Wcześniejsze ogniska — Rwanda 2024, Tanzania 2025

Ognisko w Rwandzie (wrzesień–grudzień 2024) było pierwszym w historii tego kraju i objęło 66 potwierdzonych przypadków z 15 zgonami (CFR 23%). Charakterystyczne dla niego było wyjątkowo wysokie zaangażowanie placówek medycznych — większość pacjentów stanowił personel szpitala, w którym przyjęto pierwszego chorego. To pokazało, jak szybko Marburg rozprzestrzenia się w placówce bez właściwych procedur izolacji.

Ognisko w Tanzanii (styczeń–marzec 2025) ograniczyło się do regionu Kagera na północy kraju. 13 stycznia 2025 r. WHO zostało powiadomione przez krajowy nadzór epidemiologiczny o klastrze przypadków. Wszystkie 10 potwierdzonych i prawdopodobnych przypadków zakończyło się zgonem (CFR 100%), w tym ośmiu pacjentów zmarło zanim potwierdzono ognisko laboratoryjnie. Ognisko zakończono 13 marca 2025 r. po 42 dniach bez nowego przypadku.

Wspólny mianownik wszystkich trzech ognisk: nietoperz owocożerny Rousettus aegyptiacus jako rezerwuar, kontakt człowieka z jaskiniami lub kopalniami, gdzie żyją te nietoperze, i szybka transmisja w placówkach medycznych przy braku procedur izolacji.

Co musi zrobić polski lekarz POZ przy pacjencie z Afryki Wschodniej

W okresie ogniska (lub w ciągu kilku tygodni po jego oficjalnym zakończeniu) każdy pacjent z gorączką po powrocie z Etiopii, Tanzanii, Rwandy, Ugandy, DRK, Angoli lub Sudanu wymaga aktywnego wykluczenia Marburga. Procedura krótka:

1. Wywiad podróżniczy: kraj pobytu, dokładne daty (czy mieszczą się w oknie 21 dni przed objawami), kontakt z nietoperzami, jaskiniami, kopalniami, chorymi osobami lub uczestnictwo w pochówku zmarłych w Afryce.
2. Wywiad zawodowy: czy pacjent pracował w służbie zdrowia w Afryce (organizacje humanitarne, misje medyczne, programy USAID/UNICEF).
3. Natychmiastowa izolacja: oddzielne pomieszczenie, drzwi zamknięte, ŚOI dla personelu — przed dalszą diagnostyką.
4. Telefon do konsultanta wojewódzkiego ds. chorób zakaźnych i równolegle do PSSE (zgłoszenie telefoniczne — Marburg jest w wykazie I).
5. Transfer do ośrodka referencyjnego dedykowanym transportem sanitarnym, w pełnych ŚOI personelu transportującego.

Polski lekarz POZ nie diagnozuje Marburga — diagnozuje go zakaźnik na oddziale referencyjnym z dostępem do badania PCR i serologii. Rola POZ to nie przegapić wywiadu podróżniczego, izolować pacjenta i zgłosić sprawę dalej.

Ebola — przegląd, focus na ostrzeżenia dla podróżnych

Choroba wywoływana przez wirusa Ebola (EVD) dzieli z Marburgiem klasyfikację (Filoviridae, BSL-4), drogę transmisji (kontakt z płynami ustrojowymi), procedurę zgłoszenia (telefoniczne, niezwłoczne) i grupę zagrożenia (4). Różni się geografią (głównie Afryka Środkowa i Zachodnia: DRK, Uganda, Sudan, Sierra Leone, Liberia, Gwinea) oraz dostępnością szczepionki dla najgroźniejszego szczepu Zair.

Aktualne sytuacje epidemiczne na świecie

W maju 2026 r. WHO ogłosiło, że nowa szczepionka przeciw szczepowi Bundibugyo (BDBV) wirusa Ebola może być dostępna najwcześniej za 6–9 miesięcy. To istotne, ponieważ aktualnie w Demokratycznej Republice Konga rozprzestrzenia się właśnie ten rzadki typ wirusa — Bundibugyo. Po pierwszym zgonie krajowe władze przez wiele tygodni nie były świadome, że mają do czynienia z BDBV, ponieważ wykonywane testy dotyczyły częściej występującej odmiany (Zair) i dawały wyniki negatywne. To pokazuje, jak ważna jest świadomość wariantowości szczepów — istniejące szczepionki (Ervebo, Zabdeno/Mvabea) chronią przed Zair, ale nie zapewniają ochrony krzyżowej dla Bundibugyo, Sudan czy Tai Forest.

Dla polskich placówek znaczy to: jeśli w mediach lub komunikatach WHO pojawia się ognisko Eboli w DRK lub Sudanie, pierwsze pytanie do epidemiologii to który szczep. Od odpowiedzi zależy zarówno klasyfikacja kontaktów, jak i decyzja o ewentualnej profilaktyce poekspozycyjnej dla pracownika placówki.

Profil pacjenta importowanego — kiedy podejrzewać

W polskich placówkach pacjent z podejrzeniem Eboli to praktycznie zawsze jeden z trzech profili:

• Pracownik humanitarny lub medyczny wracający z misji w DRK, Ugandzie, Sudanie, Sierra Leone, Liberii lub Gwinei — często z organizacji takich jak Lekarze bez Granic (MSF), WHO, UNICEF, lokalne agencje USAID.
• Pracownik kopalni lub geolog wracający z Afryki Środkowej z gorączką — zwłaszcza po pracy w kopalniach złota lub diamentów, gdzie częsty jest kontakt z nietoperzami.
• Migrant lub osoba odwiedzająca rodzinę (kategoria VFR — Visiting Friends and Relatives) — to grupa o najwyższym ryzyku statystycznym w skali globalnej, bo zazwyczaj rezygnuje z profilaktyki przedwyjazdowej i mieszka w lokalnych warunkach.

W każdym z tych profili kluczowe są te same elementy wywiadu, co przy Marburgu: kraj pobytu, daty (okno 21 dni), kontakt z chorymi lub uczestnictwo w pochówku, praca w służbie zdrowia w Afryce, kontakt z nietoperzami lub małpami. Procedura SOR identyczna: izolacja, ŚOI, telefon do PSSE i konsultanta wojewódzkiego, transfer do ośrodka referencyjnego.

Denga — najczęstsza VHF w polskich placówkach

W przeciwieństwie do Marburga i Eboli, denga to realna, codzienna rzeczywistość polskiego POZ-u i SOR-u. Co roku NIZP PZH–PIB rejestruje kilkadziesiąt importowanych przypadków u podróżnych wracających z Tajlandii, Wietnamu, Indonezji, Filipin, Indii, Sri Lanki, Brazylii i innych krajów tropikalnych. W skali świata to ~390 milionów zakażeń rocznie (WHO), z czego ok. 96 mln objawowych. Połowa światowej populacji żyje na obszarach endemicznego występowania dengi.

Powrót z Tajlandii lub Wietnamu — typowy scenariusz

Klasyczny scenariusz polskiego POZ-u: 35-letni informatyk wraca z trzytygodniowego wyjazdu do Tajlandii, czwarty dzień po powrocie zgłasza się z gorączką do 39,5°C, silnymi bólami głowy w okolicy zagałkowej, bólami stawów i mięśni (breakbone fever), nudnościami. Może być wysypka makulopapularna na tułowiu. W badaniach: leukopenia i małopłytkowość (PLT często <100 G/l, czasem <50). Obraz typowy.

Większość przypadków dengi to denga klasyczna (kod ICD-10 A90) — choroba samoograniczająca, ustępująca w ciągu 7–10 dni, leczenie wyłącznie objawowe. Kluczowy moment to faza krytyczna w 3.–7. dniu choroby, kiedy spada gorączka, a u części pacjentów pojawia się wyciek osocza, krwawienia i wstrząs. Ta postać — denga krwotoczna (DHF, A91) z możliwym zespołem wstrząsu dengi (DSS) — wymaga hospitalizacji i agresywnej resuscytacji płynami.

Ryzyko DHF wzrasta wyraźnie przy wtórnym zakażeniu innym serotypem (DENV-1 do DENV-4) — zjawisko ADE (antibody dependent enhancement). Stąd kluczowe pytanie w wywiadzie: czy pacjent kiedykolwiek wcześniej chorował na dengę lub mieszkał na obszarze endemicznym. Pierwszorazowe zakażenie zazwyczaj przebiega łagodnie; drugie u tej samej osoby — z istotnie wyższym ryzykiem powikłań.

Diagnostyka różnicowa — denga vs malaria vs grypa

U pacjenta po powrocie z tropików najważniejsze trzy hipotezy diagnostyczne to malaria, denga, dur brzuszny. Mylenie dengi z grypą zdarza się w fazie wczesnej. Mylenie dengi z malarią to klasyczna pułapka POZ-u. Cechy różnicujące:

• Malaria — gorączka okresowa (co 48 lub 72 h dla różnych Plasmodium), hemoliza (żółtaczka), splenomegalia, anemia. Rozstrzyga cienki rozmaz krwi i test szybki RDT (np. BinaxNOW). Każdy pacjent z gorączką po powrocie z Afryki Subsaharyjskiej, Azji Pd-Wsch lub Amazonii musi mieć wykluczoną malarię w pierwszej kolejności.
• Denga — gorączka ciągła wysoka, dwufazowa krzywa (saddleback), silne bóle mięśni i stawów, wysypka, leukopenia + małopłytkowość. Rozstrzyga antygen NS1 (test szybki, dostępny) w pierwszych 5 dniach choroby; potem ELISA IgM.
• Grypa — sezonowość (jesień–wiosna), kaszel, ból gardła, ogólny katar; brak małopłytkowości.

Z punktu widzenia procedury w placówce denga ma jedną istotną zaletę: nie przenosi się od człowieka do człowieka. Pacjent z dengą nie wymaga izolacji oddechowej ani specjalnej; standardowe środki ostrożności biologicznej są wystarczające. To zasadnicza różnica wobec Marburga, Eboli, Lassa i krymsko-kongijskiej. Pełen kontekst zoonoz przenoszonych przez wektory porównujemy w przewodniku o chorobach odzwierzęcych w placówkach oraz w naszym kompendium o hantawirusie (jedyna endemiczna VHF w Polsce).

Procedura postępowania w SOR przy podejrzeniu VHF — krok po kroku

Najważniejszy moment całej procedury to triaż. Pielęgniarka triażowa, nie lekarz, jako pierwsza ma kontakt z pacjentem zgłaszającym się z gorączką. Jeśli na tym etapie nie ma procedury wywiadu podróżniczego i ŚOI dla personelu — całe ryzyko transmisji zaczyna się tam. Statystyki ognisk w Rwandzie (2024) i Tanzanii (2025) pokazują, że pierwsi zakażeni pracownicy medyczni to zwykle personel SOR-u i izby przyjęć — nie zakaźnicy na oddziale referencyjnym, którzy mają już protokoły i pełne ŚOI.

Triada sugestywna na triażu — kiedy uruchomić procedurę VHF

U każdego pacjenta zgłaszającego się do SOR-u lub izby przyjęć z gorączką >38°C pielęgniarka triażowa powinna zadać dwa pytania:

1. Czy pacjent był poza Europą w ciągu ostatnich 21 dni? Konkretnie: Afryka subsaharyjska, Azja Południowo-Wschodnia, Ameryka Południowa, Karaiby, Bliski Wschód.
2. Czy w tym czasie miał kontakt z chorymi, pochówkami zmarłych, zwierzętami dzikimi (zwłaszcza nietoperzami i gryzoniami), pracował w służbie zdrowia lub kopalniach?

Pozytywna odpowiedź na pytanie pierwsze + gorączka = natychmiastowe wdrożenie procedury VHF, niezależnie od tego, czy pacjent „wygląda na ciężko chorego”. Marburg i Ebola w pierwszych 48 godzinach wyglądają jak grypa.

Natychmiastowa izolacja — co to znaczy w praktyce

Pacjent z podejrzeniem VHF (zwłaszcza Marburg lub Ebola) wymaga izolacji w pojedynczej sali z osobnym sanitariatem, najlepiej z przedsionkiem (śluzą) do wkładania i zdejmowania ŚOI. Drzwi zamknięte. Ograniczona liczba personelu wchodzącego — najlepiej dedykowany zespół 2–3 osób, każda z imienną listą wejść/wyjść (rejestr kontaktów na wypadek wstecznej kontroli epidemiologicznej).

Jeśli SOR nie ma dedykowanej śluzy dla VHF, prowizoryczne rozwiązanie to wydzielenie pomieszczenia z osobnym wejściem (np. obserwacyjnego po jednej stronie korytarza), oklejenie strefy taśmą ostrzegawczą, ustawienie stanowiska do zdejmowania ŚOI na zewnątrz drzwi z workiem na odpady medyczne kategorii UN3291 (odpady wysoce zakaźne).

Środki ochrony indywidualnej (ŚOI) dla VHF

Dla pacjenta z podejrzeniem Marburga, Eboli lub krymsko-kongijskiej obowiązują pełne ŚOI klasy 4:

• Kombinezon ochronny szczelny (typ Tyvek lub równoważny) z kapturem
• Maska FFP3 lub aparat oddechowy z napędem (PAPR) — preferowane przy ekspozycji długotrwałej
• Gogle ochronne lub przyłbica
• Podwójne rękawice nitrylowe (wewnętrzna pod rękawem kombinezonu, zewnętrzna na zewnątrz)
• Buty ochronne lub okrycia na buty (nieprzemakalne, do dezynfekcji)
• Fartuch nieprzemakalny na kombinezon (przy procedurach generujących płyny ustrojowe)

Kluczowy element nie sprzętowy: buddy system przy zakładaniu i zdejmowaniu ŚOI. Druga osoba kontroluje krok po kroku, czy nie doszło do skażenia. Najwięcej zakażeń wśród personelu medycznego w ogniskach Eboli (2014, 2018) i Marburga (2024–2025) wynikało nie z procedury pielęgnacji pacjenta, ale z błędu przy zdejmowaniu ŚOI — najczęściej z dotknięcia twarzy nieumytą ręką po zdjęciu rękawicy.

Dla dengi i HFRS (hantawirus) pełne ŚOI klasy 4 nie są wymagane — wystarczają standardowe środki ostrożności biologicznej (rękawice, fartuch, ochrona błon śluzowych przy procedurach generujących aerozol). Denga nie przenosi się od człowieka do człowieka; HFRS rzadko i tylko przez bezpośredni kontakt z płynami ustrojowymi.

Powiadomienie konsultanta wojewódzkiego i PSSE

Lekarz dyżurny SOR-u przy podejrzeniu Marburga, Eboli, Lassa lub krymsko-kongijskiej ma dwa równoległe telefony do wykonania w ciągu pierwszej godziny:

1. Konsultant wojewódzki ds. chorób zakaźnych — koordynuje transfer do ośrodka referencyjnego, decyduje o sposobie transportu, kontaktuje się z PZH–PIB w sprawie badań laboratoryjnych. Numer telefonu powinien być na liście kontaktów dyżurnego SOR-u (warto sprawdzić, czy jest aktualny — konsultanci zmieniają się co kilka lat).
2. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny (PPIS) — zgłoszenie telefoniczne na podstawie Rozporządzenia MZ z 10.12.2019, część I załącznika nr 1. Marburg, Ebola, Lassa są w wykazie chorób zgłaszanych niezwłocznie po podejrzeniu, telefonicznie, z potwierdzeniem papierowym lub elektronicznym w ciągu 24 godzin.

Procedura zgłoszenia jest analogiczna do tej, którą opisujemy szczegółowo w przewodniku o leptospirozie w placówce medycznej, z różnicą formy: w przypadku VHF grupy 4 zgłoszenie inicjuje się telefonicznie, nie czekając na wypełnienie formularza ZLK-1.

Transfer do ośrodka referencyjnego

Pacjent z potwierdzonym lub silnie podejrzewanym VHF grupy 4 (Marburg, Ebola) nie jest leczony w typowym SOR-ze ani na oddziale wewnętrznym. Wymagany jest transfer do wyznaczonego ośrodka referencyjnego dla VHF. W Polsce takich ośrodków jest kilka, wszystkie z oddziałami zakaźnymi i odpowiednią izolacją (patrz sekcja „Polskie ośrodki referencyjne” poniżej). Transport organizuje konsultant wojewódzki we współpracy z PSSE — dedykowaną karetką transportową, w pełnych ŚOI personelu, w pełnych ŚOI personelu, z planem trasy unikającym kontaktów.

Obowiązki pracodawcy — ochrona personelu narażonego na VHF

Pracownicy placówki ochrony zdrowia, którzy mogą mieć kontakt z pacjentem z VHF — czyli przede wszystkim personel SOR-u, izby przyjęć, oddziału zakaźnego i prosektorium — pracują z czynnikami biologicznymi grupy 3 (denga, HFRS, Lassa, CCHF) lub grupy 4 (Marburg, Ebola). To pociąga konkretne obowiązki pracodawcy wynikające z Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 22 kwietnia 2005 r. (tekst jedn.: Dz.U. 2026 poz. 103) i Kodeksu pracy art. 226–231.

ŚOI dla filowirusów — co musi mieć placówka „na wszelki wypadek”

Pełne ŚOI klasy 4 są drogie i nie wszystkie placówki mogą je trzymać stale w pełnym zestawie. Realistyczne minimum, które powinno być w każdym SOR-ze szpitala wielospecjalistycznego:

• Co najmniej 2 zestawy pełnych ŚOI VHF (kombinezon szczelny + maska FFP3 + gogle + podwójne rękawice + buty/osłony) — z określonym terminem ważności i lokalizacją w magazynie.
• Procedura ich szybkiego dotarcia z magazynu na SOR (kto wydaje, w jakim czasie). Praktyka: zestaw powinien być na miejscu w izbie przyjęć w ciągu 15 minut od podejrzenia.
• Worek na odpady medyczne kategorii UN3291 i wytyczne, gdzie i jak składowane są odpady do utylizacji.
• Lista kontaktów dyżurnych (konsultant wojewódzki, PPIS, ośrodki referencyjne) — sprawdzana co kwartał na aktualność.

Rejestr pracowników narażonych — kto, jak prowadzić

Każda placówka, w której istnieje narażenie na czynniki biologiczne grupy 3 lub 4, ma obowiązek prowadzić rejestr pracowników zatrudnionych przy pracach z narażeniem oraz rejestr prac narażających. Rejestr przechowywany jest 40 lat po zakończeniu narażenia (a w niektórych przypadkach dłużej — np. dla pracowników po ekspozycji na czynniki grupy 4). To są te same wymagania, które opisujemy w przewodniku o leptospirozie (czynnik biologiczny grupy 2) — ale przy VHF grupy 4 reżim dokumentacyjny i monitoring są znacznie bardziej rygorystyczne.

W rejestrze powinno znaleźć się: stanowisko, rodzaj czynnika biologicznego, opis pracy z narażeniem, ŚOI stosowane, data i okoliczności ekspozycji (jeśli wystąpiła), wynik monitorowania zdrowia po ekspozycji.

Postępowanie po ekspozycji na materiał zakaźny

Najczęstsze zdarzenia ekspozycyjne to ukłucie igłą po pobraniu krwi pacjenta z podejrzeniem VHF, zachlapanie błon śluzowych płynami ustrojowymi (oko, jama ustna), kontakt skóry z naruszoną ciągłością z materiałem biologicznym. Procedura natychmiastowa:

1. Natychmiastowe pierwsze działania: obfite przemycie miejsca ekspozycji wodą z mydłem (skóra), wodą lub solą fizjologiczną (oko, błona śluzowa). Nie wyciskać rany, nie używać alkoholu na śluzówkę.
2. Zgłoszenie ekspozycji do bezpośredniego przełożonego, działu BHP i pielęgniarki epidemiologicznej w czasie zmiany. Sporządzenie protokołu zdarzenia.
3. Konsultacja z lekarzem medycyny pracy i konsultantem wojewódzkim ds. chorób zakaźnych w trybie pilnym. Przy ekspozycji na Marburga / Ebolę / CCHF decyzja o profilaktyce poekspozycyjnej (PEP) — w przypadku Eboli szczep Zair możliwe podanie szczepionki Ervebo w trybie ring vaccination; przy Lassa rozważana rybawiryna doustna.
4. Kwarantanna obserwacyjna przez okres inkubacji (21 dni dla Marburga, Eboli; 13 dni dla CCHF; 21 dni dla Lassa). Pracownik nie wraca do pracy — może pozostać w domu pod nadzorem epidemiologicznym, z codziennym monitorowaniem temperatury i objawów.
5. Badania serologiczne wyjściowe i kontrolne — pobrane w dniu zdarzenia (wartość wyjściowa) i ponownie po 3–4 tygodniach.
6. Dokumentacja zdarzenia w rejestrze prac narażających i rejestrze ekspozycji. Pełen łańcuch decyzyjny i podpisy.

VHF wobec innych chorób gorączkowych — diagnostyka różnicowa

Triada „gorączka + podróż + nieswoiste objawy” obejmuje znacznie więcej niż wirusowe gorączki krwotoczne. Polski lekarz POZ albo SOR-u w trakcie wywiadu z pacjentem wracającym z tropików powinien rutynowo myśleć o pięciu jednostkach: malaria, denga, dur brzuszny, leptospiroza i VHF grupy 4 (Marburg, Ebola). Każda z nich wymaga innej procedury i innego priorytetu.

VHF vs malaria — najważniejsza diagnostyka różnicowa

Malaria jest u podróżnego z Afryki Subsaharyjskiej statystycznie znacznie częstsza niż VHF. Każdy pacjent z gorączką po powrocie z terenu endemicznego musi mieć wykluczoną malarię w pierwszej kolejności — cienki rozmaz krwi i szybki test RDT (np. BinaxNOW Malaria) dostępne są w większości polskich SOR-ów lub w laboratorium szpitala. Wynik dostępny w ciągu 1–2 godzin.

Co istotne: obecność malarii nie wyklucza VHF. W ogniskach Eboli w Afryce Zachodniej (2014–2016) opisywano koinfekcje. Pozytywny RDT malarii u pacjenta z silnym wywiadem ekspozycyjnym na VHF nie zwalnia z procedury izolacji i ostrożności — przynajmniej do czasu, gdy zakaźnik na ośrodku referencyjnym wykluczy inne czynniki.

VHF vs leptospiroza — kontrast wirus vs bakteria

Leptospiroza (ICD-10 A27) dzieli z VHF kilka cech: gorączka, bóle mięśni, krwawienia w postaci ciężkiej (Weila), niewydolność wielonarządowa. Ale różnice są zasadnicze: leptospiroza to bakteria leczona antybiotykiem (doksycyklina, penicylina), VHF to wirus z leczeniem objawowym (z wyjątkiem rybawiryny w Lassa). Leptospiroza nie przenosi się od człowieka do człowieka, więc nie wymaga izolacji. Wywiad ekspozycyjny jest zupełnie inny — przy leptospirozie szuka się kontaktu z wodą stojącą, gryzoniami, pracą w kanale; przy VHF szuka się podróży zagranicznej i kontaktów z chorymi w Afryce. Pełna procedura leptospirozy w placówce w naszym przewodniku o leptospirozie — procedurze i zgłoszeniu sanepidu.

VHF vs hantawirus HFRS — jedyna endemiczna VHF w Polsce

HFRS (gorączka krwotoczna z zespołem nerkowym, ICD-10 A98.5) jest VHF — w klasyfikacji taksonomicznej należy do Bunyavirales, dokładnie do rodzaju ortohantawirus. To jedyna endemiczna VHF w Polsce, z średnią roczną zapadalnością 0,02/100 tys. w skali kraju (do 0,5/100 tys. na Podkarpaciu). Wywoływana w Polsce głównie przez wirusy Puumala (łagodniejsza postać) i Dobrava (postać ciężka).

Praktyczna różnica wobec Marburga i Eboli: HFRS nie przenosi się od człowieka do człowieka. Pacjent z HFRS nie wymaga izolacji oddechowej ani specjalnej; standardowe środki ostrożności biologicznej są wystarczające. Wywiad ekspozycyjny szuka kontaktu z gryzoniami (sprzątanie piwnic, archiwów, leśnictwo) — nie z podróżami zagranicznymi. Klaster artykułów o hantawirusie to nasze kompendium wiedzy o hantawirusie oraz przewodnik o objawach hantawirusa krok po kroku.

Szczepionki i terapie — co dostępne w 2026

Stan dostępności szczepionek i terapii dla pięciu omawianych VHF na maj 2026 r. różni się dramatycznie. Tylko denga i Ebola szczep Zair mają zarejestrowane szczepionki dostępne komercyjnie. Marburg, gorączka Lassa i gorączka krymsko-kongijska — brak. Aktualne ognisko Eboli w DRK (szczep Bundibugyo) demonstruje granicę istniejących szczepionek: ochrona przeciw szczepowi Zair nie zapewnia odporności krzyżowej.

Ervebo i Zabdeno/Mvabea — szczepionki przeciw Eboli (szczep Zair)

Ervebo (rVSV-ZEBOV-GP) — żywa szczepionka rekombinowana, jedna dawka, podawana w schemacie ring vaccination (osoby z bezpośredniego kontaktu z chorymi + personel medyczny pracujący w ognisku). Skuteczność oceniana na ponad 90% w warunkach polowych w Gwinei (2015) i DRK (2018–2020). Zarejestrowana przez EMA w 2019 r. i FDA w 2019 r.

Zabdeno/Mvabea — szczepionka dwudawkowa profilaktyczna (Zabdeno + Mvabea w odstępie 8 tygodni). Zarejestrowana przez EMA w 2020 r. Stosowana profilaktycznie dla pracowników wyjeżdżających do regionów endemicznych. Może być podawana dorosłym i dzieciom.

W Polsce obie szczepionki nie są dostępne w aptekach komercyjnie. Stosowane są w schematach ring vaccination organizowanych przez WHO i instytucje partnerskie. Dla polskiego pracownika wyjeżdżającego na misję humanitarną do Afryki — kontakt z GIS, Ministerstwem Zdrowia i organizacją wysyłającą (np. MSF) w sprawie ewentualnego szczepienia.

Bundibugyo — nowy szczep Eboli, brak szczepionki

Maj 2026 r. — WHO ogłosiła, że nowa szczepionka przeciw szczepowi Bundibugyo (BDBV) wirusa Ebola może być dostępna najwcześniej za 6–9 miesięcy. Aktualnie w DRK trwa ognisko BDBV. Ervebo i Zabdeno/Mvabea ukierunkowane są wyłącznie na szczep Zair (EBOV) i nie zapewniają ochrony krzyżowej. Trwają prace nad szczepionką mRNA, która mogłaby działać na BDBV — brak jeszcze danych o skuteczności.

Qdenga — szczepionka przeciw dendze dostępna w Polsce

Qdenga (TAK-003) firmy Takeda — żywa atenuowana szczepionka czterowalentna (DENV-1 do DENV-4), zarejestrowana przez EMA w grudniu 2022 r. Dostępna w Polsce od 2024 r. Wskazania: osoby od 4. roku życia, zarówno te które wcześniej chorowały na dengę, jak i seronegatywne (w odróżnieniu od starszej szczepionki Dengvaxia, którą można było podawać tylko po wcześniejszej infekcji).

Schemat: 2 dawki w odstępie 3 miesięcy. Cena w Polsce: ok. 580–1 050 zł za dawkę (zależnie od placówki), pełny cykl ok. 2 000 zł. Brak refundacji — pacjent ponosi pełen koszt. Schemat szczepienia warto zacząć kilka miesięcy przed planowaną podróżą do regionów endemicznych. Ochrona utrzymuje się ok. 4,5 roku.

Marburg, Lassa, krymsko-kongijska — brak szczepionek

Dla pozostałych trzech omawianych VHF nie ma zatwierdzonych szczepionek dostępnych komercyjnie. Trwają badania kliniczne:

• Marburg — kandydaci w fazie I i II (m.in. ChAd3-MARV, mRNA-1944 firmy Moderna). Szczepionki ring vaccination używane w ogniskach 2024–2026 w Rwandzie, Tanzanii i Etiopii to preparaty eksperymentalne stosowane na zasadzie compassionate use, koordynowane przez WHO.
• Gorączka Lassa — kilka kandydatów w fazie I/II. Trwa też walidacja schematu prewencji dla pracowników medycznych w regionach endemicznych Afryki Zachodniej.
• Gorączka krymsko-kongijska — szczepionka inaktywowana stosowana w Bułgarii od 1974 r., ale jej skuteczność i bezpieczeństwo nie zostały potwierdzone w nowoczesnych badaniach klinicznych. Brak szczepionki uznanej przez EMA lub FDA.

Leczenie specyficzne — co dostępne klinicznie

Dla Eboli szczep Zair zatwierdzone są dwa preparaty przeciwciał monoklonalnych: Inmazeb (atoltivimab/maftivimab/odesivimab, koktajl trzech przeciwciał) i Ebanga (ansuvimab, jedno przeciwciało). Oba zarejestrowane przez FDA w 2020 r., stosowane na oddziałach zakaźnych w ośrodkach referencyjnych w trakcie ognisk. W Polsce nie są dostępne w typowych aptekach — sprowadzane są w razie potrzeby w trybie pilnym przez Ministerstwo Zdrowia.

Dla gorączki Lassa skuteczna jest rybawiryna dożylnie — pod warunkiem podania w pierwszych 6 dniach choroby. Po tym czasie skuteczność dramatycznie spada. Dla CCHF rybawiryna ma dyskutowaną skuteczność. Dla Marburga, dengi, HFRS — brak zatwierdzonego specyficznego leczenia farmakologicznego; postępowanie wyłącznie objawowe (płyny, monitoring krzepliwości, wspomaganie funkcji narządów).

Polskie ośrodki referencyjne dla VHF

Pacjent z potwierdzonym lub silnie podejrzewanym Marburgiem, Ebolą lub inną VHF grupy 4 nie jest leczony w typowym SOR-ze. Wymagany jest transfer do wojewódzkiego szpitala zakaźnego z odpowiednią izolacją. W Polsce wyznaczone ośrodki referencyjne obejmują kilka kluczowych jednostek:

• Wojewódzki Szpital Specjalistyczny im. J. Gromkowskiego we Wrocławiu (ul. Koszarowa) — Klinika Chorób Zakaźnych
• Wojewódzki Szpital Obserwacyjno-Zakaźny im. T. Browicza w Bydgoszczy
• Wojewódzki Szpital Zakaźny w Warszawie (ul. Wolska) — referencyjny dla Mazowsza
• Uniwersyteckie Centrum Medycyny Morskiej i Tropikalnej w Gdyni — szczególna kompetencja w chorobach tropikalnych
• Wojewódzki Specjalistyczny Szpital im. dr. Wł. Biegańskiego w Łodzi
• Klinika Chorób Zakaźnych Uniwersytetu Medycznego w Krakowie (Szpital im. Stefana Żeromskiego)
• Klinika Chorób Zakaźnych Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku

Aktualną listę z danymi kontaktowymi prowadzi Ministerstwo Zdrowia oraz wojewódzkie stacje sanitarno-epidemiologiczne. Lekarz dyżurny SOR-u powinien mieć w widocznym miejscu numer telefonu konsultanta wojewódzkiego ds. chorób zakaźnych — to ta osoba koordynuje transfer i wybiera ośrodek docelowy. Lista konsultantów wojewódzkich aktualizowana jest co kilka lat na stronie Ministerstwa Zdrowia.

Polska nie ma laboratoriów BSL-4 w sektorze klinicznym. Badania diagnostyczne dla VHF grupy 4 wykonuje się w Narodowym Instytucie Zdrowia Publicznego PZH–PIB w Warszawie (Zakład Wirusologii) lub przekazuje do partnerskich europejskich ośrodków (m.in. ENIVD — European Network for Diagnostics of „Imported” Viral Diseases).

Sytuacja w Polsce — czy mamy się czego bać

Według biuletynów NIZP PZH–PIB Polska w 2024 r. nie zarejestrowała żadnego potwierdzonego przypadku Marburga, Eboli, gorączki Lassa ani gorączki krymsko-kongijskiej. Zarejestrowano natomiast 17 przypadków dengi (importowanej) — wzrost wobec 43 przypadków w 2023 r. (możliwy spadek wynika z mniejszej liczby podróży lub niedoraportowania). HFRS — 67 przypadków rocznie, zapadalność 1,20/100 tys. (głównie Podkarpacie). Wirusowe gorączki krwotoczne w kategorii „Ebola, Marburg, Lassa” — 0 przypadków w 2024 i 2023 r.

Brak potwierdzonych przypadków VHF grupy 4 nie oznacza jednak braku ryzyka. W ostatnich latach polskie SOR-y kilkukrotnie obsługiwały zgłoszenia z podejrzeniem — najczęściej pacjentów po powrocie z Afryki Wschodniej w okresie aktywnych ognisk. Każde z tych zgłoszeń ostatecznie rozwiązywało się jako malaria, gorączka tyfusowa albo zakażenie wirusowe inne niż VHF — ale procedura izolacji, ŚOI i transportu sanitarnego musiała być uruchomiona. Koszt nieprzygotowania placówki to nie jedna spodziewana epidemia, ale jeden źle obsłużony przypadek, który prowadzi do zakażenia personelu i czasowego zamknięcia oddziału.

Czynnikiem ryzyka, który nabrał znaczenia w ostatnich latach, są globalne migracje zarobkowe i częstsze podróże turystyczne w regiony tropikalne. Wraz z aktualnymi ogniskami Marburga (Etiopia 2025/2026) i Eboli (DRK 2026) ryzyko przypadku importowanego jest realne. Polskie placówki — zwłaszcza w dużych miastach, gdzie wracają zarówno pracownicy organizacji humanitarnych, jak i osoby z migracji zarobkowej z Afryki — powinny mieć aktualne procedury i wyszkolony personel.

Podsumowanie

Wirusowe gorączki krwotoczne w polskiej praktyce klinicznej to nie egzotyczna ciekawostka, ale realne ryzyko zawodowe — szczególnie w SOR-ze i izbie przyjęć, gdzie pacjent z gorączką po podróży trafia jako pierwszy. Trzy ogniska Marburga w Afryce Wschodniej w 18 miesięcy (Rwanda 2024, Tanzania 2025, Etiopia 2025/2026) pokazały, jak szybko filowirus rozprzestrzenia się w placówkach bez procedur — i jak skuteczna jest kombinacja wczesnego rozpoznania, izolacji, ŚOI i transferu do ośrodka referencyjnego.

Cztery rzeczy do zapamiętania: (1) wywiad podróżniczy w oknie 21 dni jest najważniejszym narzędziem diagnostycznym — bez niego nie da się odróżnić Marburga od grypy w pierwszych 48 godzinach; (2) Marburg, Ebola, Lassa i gorączka krymsko-kongijska podlegają telefonicznemu zgłoszeniu do PSSE niezwłocznie po podejrzeniu, na podstawie Rozporządzenia MZ z 10.12.2019; (3) triaż w SOR-ze to moment największego ryzyka transmisji — pielęgniarka triażowa musi mieć procedurę wywiadu podróżniczego i dostęp do ŚOI; (4) HFRS (hantawirus) to jedyna endemiczna VHF w Polsce — pełna informacja w naszym kompendium o hantawirusie.

Dla kadry zarządzającej placówką wniosek jest praktyczny: aktualne procedury, wyszkolony personel, działający łańcuch kontaktów (konsultant wojewódzki, PSSE, ośrodek referencyjny). Koszt utrzymania tej gotowości jest mniejszy niż koszt jednego nieprawidłowo obsłużonego przypadku.

FAQ — najczęściej zadawane pytania o VHF w placówce

Które VHF wymagają telefonicznego zgłoszenia do sanepidu w Polsce?

Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 10 grudnia 2019 r. (część I załącznika nr 1) telefonicznemu zgłoszeniu niezwłocznie po podejrzeniu podlegają: gorączka krwotoczna Ebola (EVD) oraz wirusowe gorączki krwotoczne o wysokiej śmiertelności, w tym Marburg i Lassa. Telefoniczne zgłoszenie do państwowego powiatowego inspektora sanitarnego potwierdzane jest pisemnie lub elektronicznie w ciągu 24 godzin. Denga i HFRS (hantawirus) podlegają zgłoszeniu na zwykłych zasadach (pisemnie/elektronicznie), bez wymogu trybu telefonicznego.

Jak długo trwa inkubacja Marburga i Eboli?

Marburg: 2–21 dni, zwykle 5–10. Ebola: 2–21 dni, zwykle 8–10. 21 dni to standardowy okres kwarantanny obserwacyjnej po ekspozycji — pracownik medyczny po potwierdzonej ekspozycji jest monitorowany przez 21 dni (codzienne pomiary temperatury i objawów). Pełna procedura postępowania po ekspozycji w sekcji Obowiązki pracodawcy.

Czy denga przenosi się od człowieka do człowieka w placówce?

Nie. Denga przenoszona jest wyłącznie przez komary z rodzaju Aedes (głównie Aedes aegypti i Aedes albopictus). Pacjent z dengą w placówce nie wymaga izolacji oddechowej ani specjalnej; standardowe środki ostrożności biologicznej (rękawice, fartuch przy procedurach generujących płyny ustrojowe) są wystarczające. Należy jednak unikać kąsania pacjenta przez komary w trakcie hospitalizacji — w Polsce praktycznie bez znaczenia poza okresem letnim w cieplejszych regionach.

Czy w Polsce dostępna jest szczepionka przeciw dendze?

Tak. Qdenga (TAK-003) firmy Takeda zarejestrowana przez EMA w grudniu 2022 r., dostępna w Polsce od 2024 r. w prywatnych placówkach szczepień. Schemat: 2 dawki w odstępie 3 miesięcy. Cena ok. 580–1 050 zł za dawkę, pełny cykl ok. 2 000 zł, brak refundacji. Wskazania: osoby od 4. roku życia, zarówno seropozytywne (po wcześniejszej dendze), jak i seronegatywne — w przeciwieństwie do starszej Dengvaxia.

Czy istnieje szczepionka przeciw Marburgowi?

Nie ma zatwierdzonej szczepionki przeciw Marburgowi. Kandydaci są w fazie I/II badań klinicznych (m.in. ChAd3-MARV, mRNA-1944). W ogniskach 2024–2026 (Rwanda, Tanzania, Etiopia) stosowano preparaty eksperymentalne w trybie compassionate use, koordynowane przez WHO i lokalne ministerstwa zdrowia. Profilaktyka opiera się obecnie na środkach niefarmakologicznych: unikaniu kontaktu z nietoperzami w jaskiniach i kopalniach, szybkim rozpoznawaniu i izolacji chorych, ŚOI dla personelu medycznego.

Które polskie szpitale są ośrodkami referencyjnymi dla VHF?

Kluczowe ośrodki to: Wrocław (Szpital Gromkowskiego), Bydgoszcz (Szpital Browicza), Warszawa (Wojewódzki Szpital Zakaźny na Wolskiej), Gdynia (Uniwersyteckie Centrum Medycyny Morskiej i Tropikalnej), Łódź (Szpital Biegańskiego), Kraków i Białystok (kliniki chorób zakaźnych uniwersytetów medycznych). Wybór ośrodka koordynuje konsultant wojewódzki ds. chorób zakaźnych. Aktualne dane kontaktowe — strona Ministerstwa Zdrowia i wojewódzkie stacje sanitarno-epidemiologiczne.

Co zrobić, jeśli pracownik został eksponowany na materiał zakaźny od pacjenta z podejrzeniem Eboli?

Procedura: (1) natychmiastowe przemycie miejsca ekspozycji (skóra — woda z mydłem, oczy/błony śluzowe — sól fizjologiczna), (2) zgłoszenie ekspozycji w czasie zmiany do działu BHP, pielęgniarki epidemiologicznej i lekarza medycyny pracy, (3) pilna konsultacja z konsultantem wojewódzkim ds. chorób zakaźnych — przy ekspozycji na Ebolę szczep Zair możliwe podanie szczepionki Ervebo w trybie poekspozycyjnym, (4) 21-dniowa kwarantanna obserwacyjna z codziennym monitorowaniem objawów, (5) dokumentacja w rejestrze prac narażających. Pełna procedura w sekcji Obowiązki pracodawcy.

Czy malaria u pacjenta z Afryki wyklucza VHF?

Nie. Obecność malarii nie wyklucza koinfekcji VHF — w ogniskach Eboli w Afryce Zachodniej (2014–2016) opisywano współistniejące zakażenia. Pozytywny wynik testu na malarię u pacjenta z silnym wywiadem ekspozycyjnym na VHF nie zwalnia z procedury izolacji i ostrożności, przynajmniej do czasu, gdy zakaźnik na ośrodku referencyjnym przeprowadzi pełną diagnostykę. Wywiad podróżniczy, kontakty z chorymi i czas trwania pobytu w regionie endemicznym pozostają kluczowymi sygnałami.

Jaka jest jedyna endemiczna VHF w Polsce?

HFRS — gorączka krwotoczna z zespołem nerkowym, wywoływana przez hantawirusy (rodzaj ortohantawirus, taksonomicznie Bunyavirales). Średnia roczna zapadalność w Polsce 0,02/100 tys., na Podkarpaciu do 0,5/100 tys. (do 1,98 w latach epidemicznych). Główne wektory: gryzonie polne, droga zakażenia — aerozolowa przez wydaliny gryzoni. Pełen kontekst w naszym kompendium o hantawirusie i przewodniku o objawach hantawirusa.

Jak odróżnić VHF od leptospirozy?

Kluczowa różnica: VHF to wirus, leptospiroza to bakteria leczona antybiotykiem (doksycyklina, penicylina). Wywiad ekspozycyjny inny: VHF — podróże zagraniczne, kontakty z chorymi w Afryce, ukąszenia komarów w tropikach; leptospiroza — kontakt z wodą stojącą, gryzoniami, praca w kanale lub na powodzi (w Polsce). Cechą sugestywną leptospirozy są silne bóle mięśni łydek (patognomoniczne). Leptospiroza nie wymaga izolacji w placówce (nie przenosi się od człowieka do człowieka). Pełna procedura — nasz przewodnik o leptospirozie w placówce medycznej.

Źródła