Wzrost oporności bakterii wielolekoopornych (MDR) w polskich szpitalach – które patogeny są największym problemem

Polska należy dziś do krajów Unii Europejskiej o najwyższym poziomie wielolekooporności (MDR) w opiece szpitalnej. Według raportu rocznego EARS-Net za 2024 r. (publikacja ECDC, listopad 2025) zapadalność na zakażenia łożyska naczyniowego wywołane przez karbapenemooporną Klebsiella pneumoniae w UE wzrosła o 61% w stosunku do 2019 r., a Polska — obok Bułgarii, Niemiec i Danii — została wymieniona przez ECDC jako kraj, którego wyniki należy interpretować z ostrożnością ze względu na niepełną reprezentatywność danych laboratoryjnych. Front walki z opornością bakteryjną w szpitalu przesunął się: dominującym zagrożeniem dla pacjenta hospitalizowanego nie jest już gronkowiec, lecz pałeczki Gram-ujemne wytwarzające karbapenemazy. Dla kierującego placówką oznacza to konieczność gruntownej rewizji priorytetów w polityce antybiotykowej i nadzorze epidemiologicznym.

---

Czym jest MDR i jak różni się od XDR i PDR

MDR (multidrug-resistant) to drobnoustrój oporny na co najmniej jeden lek z trzech lub więcej kategorii antybiotyków klinicznie istotnych dla danego gatunku. Definicja pochodzi z konsensusu Magiorakos i wsp. opublikowanego w Clinical Microbiology and Infection w 2012 r. i jest dziś stosowana zarówno w polskich raportach KORLD, jak i w europejskim systemie EARS-Net. W praktyce klinicznej rozróżnia się trzy stopnie nasilenia zjawiska.

Skrót	Pełna nazwa	Definicja operacyjna	Konsekwencja praktyczna
MDR	multidrug-resistant	Oporność na ≥1 antybiotyk w ≥3 kategoriach	Trudny dobór terapii empirycznej
XDR	extensively drug-resistant	Wrażliwość zachowana jedynie w 1–2 kategoriach	Konieczność leczenia celowanego, antybiotyki ratunkowe
PDR	pandrug-resistant	Brak wrażliwości na żaden testowany antybiotyk	Bezradność terapeutyczna, leczenie wyłącznie wspomagające

W praktyce oznacza to, że szczep XDR Acinetobacter baumannii może być wrażliwy już tylko na kolistynę i tigecyklinę, a szczep PDR — na żaden z dostępnych leków, co zdarzyło się w polskich oddziałach intensywnej terapii kilkukrotnie w ostatnich latach i zawsze kończyło się skierowaniem do leczenia eksperymentalnego.

Osobnym pojęciem pozostaje wielolekooporność fenotypowa wykrywana w pojedynczym izolacie, której nie należy mylić z oporami klinicznymi w skali oddziału. Kierującemu placówką potrzebne są oba ujęcia: pierwsze do decyzji terapeutycznych przy konkretnym pacjencie, drugie do polityki antybiotykowej oddziału.

Skala zjawiska MDR w Polsce na tle Unii Europejskiej

Polska należy do krajów o najwyższym poziomie oporności w UE, choć dokładne porównanie utrudnia niska liczba pobieranych posiewów krwi w stosunku do osobodni hospitalizacji. Raport ECDC EARS-Net 2024 (publikacja 18 listopada 2025 r.) wprost umieszcza Polskę w grupie czterech krajów (obok Bułgarii, Niemiec i Danii), których dane powinny być interpretowane z ostrożnością ze względu na ograniczenia metodologiczne polskiego systemu nadzoru. Ta uwaga sama w sobie jest sygnałem: nawet jeśli liczby pokazują dramatyczną sytuację, rzeczywista skala problemu może być wyższa.

Trzy wskaźniki kluczowe dla porównania krajowych danych z medianą unijną w 2024 r. wyglądają następująco. Po pierwsze, MRSA — Polska osiągnęła już cel redukcji 15% do 2030 r., co odnotowuje ECDC w raporcie z 2025 r.; unijna mediana zapadalności wyniosła 4,48 zakażeń krwi na 100 tys. mieszkańców (zakres 0,55–13,63). Po drugie, karbapenemooporna K. pneumoniae — unijna mediana 3,51/100 tys. mieszkańców (zakres 0,02–20,31), wzrost o 61% od 2019 r.; Polska plasuje się w górnej części rozkładu, choć dokładny wynik krajowy ECDC oznacza ostrzeżeniem. Po trzecie, E. coli oporna na cefalosporyny III generacji — unijna mediana 11,03/100 tys. (zakres 3,75–22,79), brak istotnego trendu w skali UE od 2019 r.

Dla kontekstu krajowego istotne jest jeszcze jedno: według ostatnich raportów GIS Klebsiella pneumoniae odpowiada za niemal jedną czwartą wszystkich ognisk epidemicznych w polskich szpitalach, w tym znaczącą część stanowią ogniska wywoływane przez warianty NDM, czyli szczepy wytwarzające metalo-β-laktamazę New Delhi. To właśnie dynamika rozprzestrzeniania się NDM stanowi obecnie kluczowe wyzwanie organizacyjne polskiej epidemiologii szpitalnej.

Pałeczki Gram-ujemne — front, na którym Polska przegrywa

Klebsiella pneumoniae i karbapenemazy NDM — patogen nr 1 w polskim szpitalu

Karbapenemooporna Klebsiella pneumoniae wytwarzająca karbapenemazę NDM (New Delhi metallo-β-lactamase) jest dziś najpoważniejszym zagrożeniem mikrobiologicznym w polskich szpitalach. Dane Krajowego Ośrodka Referencyjnego ds. Lekowrażliwości Drobnoustrojów (KORLD) jednoznacznie pokazują wzrost występowania szczepów wytwarzających karbapenemazy KPC, NDM, VIM i OXA-48 w ostatnich kilku latach, przy czym to NDM stanowi dominujący problem polskiej epidemiologii szpitalnej.

Skala wzrostu jest dramatyczna i ma kilka wzajemnie weryfikujących się źródeł. Już raport NIK z 2018 r. (kontrola P/17/060) wskazywał, że między 2015 a 2016 r. liczba pacjentów zakażonych K. pneumoniae NDM(+) w skali kraju wzrosła aż o 278,7%. Wnioski najnowszych kontroli NIK i WSSE w polskich szpitalach potwierdzają trend, a najbardziej aktualne dane są jeszcze bardziej alarmujące — według raportu Wojskowego Instytutu Medycznego–PIB Szpitalne realia antybiotykooporności (i jej koszty) opublikowanego w 2025 r., liczba izolacji NDM wśród nowo przyjętych pacjentów w I kwartale 2025 r. wzrosła aż 3,5-krotnie w stosunku do analogicznego okresu 2024 r. Towarzyszył temu wzrost kosztów antybiotykoterapii o ponad 27%, a w lutym 2025 r. — aż o 40% wobec roku poprzedniego, przy czym wydatki na leki ostatniej szansy w skali kwartału zwiększyły się z około 400 tys. zł do ponad 600 tys. zł.

W praktyce oznacza to, że obecność szczepów produkujących karbapenemazy NDM przestała być domeną wyłącznie wysokospecjalistycznych ośrodków klinicznych — rozprzestrzeniła się na wszystkie regiony kraju i znajduje się dziś również w szpitalach powiatowych. Lokalne ogniska epidemiczne są zgłaszane regularnie. Już w 2024 r. Państwowa Powiatowa Inspekcja Sanitarna w Świdnicy odnotowała 15 nowych przypadków potwierdzonych kolonizacji lub zakażeń pałeczkami Enterobacterales wytwarzającymi karbapenemazy NDM w jednym tylko szpitalu, w okresie jednego miesiąca.

Profil oporności K. pneumoniae (izolaty z krwi)	Odsetek niewrażliwych szczepów w PL
Karbapenemy (meropenem, ertapenem)	ok. 19%
Cefalosporyny III generacji	>60%
Fluorochinolony	~57%
Pełny fenotyp MDR	~43%

Pełna szczegółowa lista karbapenemaz wykrywanych w Polsce obejmuje cztery enzymy o różnych właściwościach: KPC (klasa A wg Amblera, hamowana przez kwas borowy), NDM (klasa B, metalo-β-laktamaza), VIM (również klasa B) oraz OXA-48 (klasa D, oksacylinaza). Mechanizm działania każdej z nich jest inny i wymaga odmiennej strategii leczenia — stąd waga szybkiej diagnostyki różnicowej KORLD przy każdym potwierdzonym wykryciu CPE.

Escherichia coli oporna na cefalosporyny III generacji — patogen masowy

Drugim, masowym problemem jest Escherichia coli oporna na cefalosporyny trzeciej generacji. Jest to ten sam mechanizm oporności (najczęściej ESBL — β-laktamazy o rozszerzonym spektrum), który dotyczy K. pneumoniae, lecz w przypadku E. coli skala bezwzględna zakażeń jest znacznie większa: pałeczka okrężnicy odpowiada za większość pozaszpitalnych i szpitalnych zakażeń układu moczowego oraz znaczącą część bakteriemii.

Według raportu EARS-Net 2024 unijna mediana zapadalności na zakażenia krwi wywołane przez E. coli oporną na cefalosporyny III generacji wyniosła w 2024 r. 11,03/100 tys. mieszkańców, z bardzo szerokim zakresem krajowym (3,75–22,79). W skali UE nie odnotowano istotnego trendu wzrostowego od 2019 r., co pokazuje, że problem ten jest endemiczny i stabilnie wysoki — przy czym przewidywany cel redukcji o 10% do 2030 r. pozostaje dla większości krajów członkowskich poza zasięgiem. Polskie odsetki oporności są zbliżone do średniej UE i wynoszą około 19% dla cefalosporyn III generacji oraz blisko 29% dla fluorochinolonów.

W codziennej pracy oddziału ten pozornie mniej spektakularny patogen generuje więcej hospitalizacji niż K. pneumoniae. Z punktu widzenia kierującego placówką oznacza to, że program polityki antybiotykowej musi obejmować nie tylko karbapenemazy (jako zagrożenie spektakularne), ale również ESBL u E. coli (jako zagrożenie masowe).

Drobnoustroje niefermentujące — terapeutyczny ślepy zaułek

Acinetobacter spp. — katastrofalne wskaźniki oporności

Pałeczki Acinetobacter spp., a w szczególności Acinetobacter baumannii, są patogenem o najwyższych odsetkach oporności w polskim środowisku szpitalnym. Skala niewrażliwości na podstawowe grupy leków sięga poziomów określanych w literaturze medycznej jako katastrofalne i obejmuje praktycznie wszystkie leki pierwszego wyboru.

Klasa antybiotyku	Odsetek opornych izolatów Acinetobacter spp. z krwi
Karbapenemy	>76%
Fluorochinolony	>80%
Aminoglikozydy	>56%
Pełny fenotyp XDR	znaczna część szczepów

Choć w statystykach bezwzględnych Acinetobacter nie generuje największych przyrostów liczbowych, jego pojawienie się na oddziale — zwłaszcza intensywnej terapii czy oparzeniowym — natychmiast staje się zarzewiem kryzysu organizacyjnego. Powód jest prosty: po wyczerpaniu karbapenemów i fluorochinolonów do leczenia pozostają w praktyce kolistyna, tigecyklina oraz nowsze, drogie cząsteczki typu cefiderokol, a żaden z tych preparatów nie zapewnia komfortu terapeutycznego porównywalnego z lekami pierwszego rzutu.

W praktyce oznacza to, że każdy potwierdzony przypadek Acinetobacter XDR powinien skutkować natychmiastowym wdrożeniem izolacji kontaktowej, szczegółowym audytem procedur higienicznych na oddziale oraz dyskusją z zespołem mikrobiologicznym o ewentualnym wstrzymaniu nowych przyjęć.

Pseudomonas aeruginosa — trwały rezydent środowiska szpitalnego

Pałeczka ropy błękitnej (Pseudomonas aeruginosa) stanowi trwałe zagrożenie środowiska szpitalnego ze względu na zdolność do tworzenia biofilmu na cewnikach, implantach i urządzeniach respiracyjnych. W przypadku izolatów z najcięższych zakażeń inwazyjnych oporność na karbapenemy przekracza w Polsce 21%, a podobne wartości notuje się dla skojarzenia piperacyliny z inhibitorami β-laktamaz oraz silnych fluorochinolonów.

Profil oporności P. aeruginosa różni się od innych pałeczek Gram-ujemnych dwoma istotnymi cechami: po pierwsze, znaczna część oporności wynika z mechanizmów wewnętrznych gatunku (impermeabilność, pompy efflux), a nie z nabytych genów; po drugie, biofilm sprawia, że standardowe dawki antybiotyków często nie osiągają wartości terapeutycznych w miejscu zakażenia. Niemal 16% krążących w środowisku szpitalnym szczepów wykazuje pełny profil wielolekooporny. Z perspektywy kierującego placówką oznacza to konieczność rygorystycznej kontroli nad sprzętem inwazyjnym — od cewników po obwody respiratorów — oraz regularnego audytu procedur ich czyszczenia, dezynfekcji i sterylizacji, najlepiej w połączeniu z monitoringiem jakości dezynfekcji w czasie rzeczywistym (ATP, markery UV).

Ziarenkowce Gram-dodatnie — zmiana mapy zagrożeń

VRE — niedoceniany problem na czele europejskich statystyk

Wankomycynooporne Enterococcus faecium (VRE) stało się jednym z najszybciej narastających problemów polskiej medycyny klinicznej. Dane EARS-Net pokazują, że w skali Unii Europejskiej odsetek VRE w izolatach z krwi wzrósł z 8,1% w 2012 r. do 19,0% w 2018 r. — i nadal rośnie. We Włoszech, dla kontekstu, ten odsetek osiągnął już 32,5% w 2023 r. W skali ogólnoeuropejskiej raport EARS-Net 2024 odnotowuje, że w 14 krajach UE/EOG zapadalność na zakażenia krwi z udziałem VRE pozostaje poniżej 0,50/100 tys. mieszkańców, ale w trzech krajach przekracza już 5,00/100 tys.

Polska niechlubnie plasuje się w grupie krajów o najwyższym w UE odsetku VRE — według danych dostępnych w raportach EARS-Net z lat poprzednich, ponad dwukrotnie powyżej średniej europejskiej. W praktyce klinicznej oznacza to, że ponad jedna trzecia izolatów E. faecium z krwi wykazuje pełną oporność na ratunkową wankomycynę, ponad 20% nie reaguje na teikoplaninę, a blisko 60% charakteryzuje się wysokim poziomem oporności na gentamycynę.

Specyfika VRE polega na tym, że nie wywołuje on tak medialnych ognisk jak NDM-Klebsiella, ale jego ofiarami padają najbardziej narażone grupy pacjentów: chorzy hematologiczni, biorcy przeszczepów, pacjenci z głęboką immunosupresją oraz osoby poddawane wielokrotnym wcześniejszym terapiom antybiotykowymi. Śmiertelność w zakażeniach inwazyjnych jest wysoka właśnie z powodu profilu pacjenta, a nie samego patogenu.

MRSA — częściowy sukces polskich szpitali

Gronkowiec złocisty oporny na metycylinę (MRSA), historycznie symbol antybiotykooporności, przestał być w Polsce głównym generatorem zjawiska MDR w środowisku szpitalnym. Według raportu EARS-Net 2024 unijna zapadalność na zakażenia krwi z udziałem MRSA wyniosła w 2024 r. 4,48/100 tys. mieszkańców, co stanowi spadek o 20,4% w stosunku do 2019 r. — czyli przekroczenie unijnego celu redukcji 15% do 2030 r. Polska została wymieniona w raporcie ECDC obok 11 innych krajów (Bułgaria, Czechy, Dania, Francja, Niemcy, Irlandia, Włochy, Luksemburg, Malta, Portugalia, Słowacja), które osiągnęły już swój krajowy cel redukcji.

Całkowity odsetek fenotypu MRSA wśród izolatów Staphylococcus aureus z krwi spadł w Polsce do poziomu zbliżonego do 10%, a sumaryczna zapadalność na zakażenia inwazyjne tym patogenem wykazała spadek o blisko 20% w stosunku do lat ubiegłych. Jest to wynik konsekwentnego wdrażania programów kontroli zakażeń: rutynowego screeningu nosicielstwa nosowego, dekolonizacji mupirocyną w grupach ryzyka, ścisłej higieny rąk oraz izolacji kontaktowej pacjentów MRSA-pozytywnych.

Ten sukces nie zwalnia personelu z czujności wobec MRSA, ale dowodzi jednoznacznie, że odpowiednio wdrożone procedury kontroli zakażeń przynoszą efekt. Wniosek metodologiczny dla kierującego placówką jest istotny: jeżeli kontrolę MRSA udało się opanować, identyczne narzędzia (screening, izolacja, dekolonizacja, higiena rąk) muszą zostać zastosowane do priorytetowych dziś patogenów — przede wszystkim CPE.

Hierarchia patogenów MDR w polskim szpitalu w 2026 r.

Systematyzując współczesne zagrożenia mikrobiologiczne według ich udokumentowanego wpływu na funkcjonowanie oddziałów i bezpośrednie ryzyko zgonu pacjenta, otrzymujemy obraz różny od tego sprzed dekady. Dawne obawy o dominację gronkowca muszą ustąpić miejsca aktualnym faktom wynikającym z posiewów krwi i raportów EARS-Net 2024.

Zaktualizowana hierarchia patogenów MDR generujących najwyższe wyzwanie kliniczne i organizacyjne dla polskiego szpitala w 2026 r. przedstawia się następująco:

1. Karbapenemooporna Klebsiella pneumoniae wytwarzająca karbapenemazy (głównie NDM) — patogen nr 1, najwyższa dynamika wzrostu, najwyższe koszty leczenia.
2. Wielolekooporna Escherichia coli oporna na cefalosporyny III generacji — masowość zakażeń, znaczący wpływ na ogólny obraz lekooporności w placówce.
3. XDR Acinetobacter spp. o ekstremalnych wskaźnikach oporności na leczenie ratunkowe — niska liczba przypadków, ale każdy stanowi kryzys organizacyjny.
4. Oporna Pseudomonas aeruginosa z narastającą niewrażliwością na najsilniejsze generacje β-laktamów — trwała obecność, problem cewników i implantów.
5. VRE (Enterococcus faecium oporny na wankomycynę) — niedoceniany problem o wysokiej śmiertelności w grupie pacjentów hematoonkologicznych.
6. MRSA — historycznie kluczowy, dziś częściowy sukces; wymaga utrzymania czujności, ale nie stanowi już głównego frontu walki.

Wniosek kliniczny jest jednoznaczny. Problem lekooporności w polskim szpitalu nie sprowadza się już do klasycznej prewencji gronkowcowej — ewoluował w kierunku walki o przetrwanie pacjentów zakażonych opornymi pałeczkami Gram-ujemnymi. Priorytety w zarządzaniu infrastrukturą szpitalną muszą ulec gruntownej rewizji.

Co powinien zrobić kierownik placówki — praktyczna lista działań

Obowiązek wdrożenia systemu zapobiegania i zwalczania zakażeń szpitalnych wynika z art. 14 ust. 1 pkt 1 ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Kierujący placówką odpowiada za powołanie i nadzór nad działalnością Zespołu Kontroli Zakażeń Szpitalnych (ZKZS) oraz Komitetu Kontroli Zakażeń Szpitalnych (KKZS). W świetle aktualnych danych epidemiologicznych poniższe działania wymagają potraktowania jako priorytetowe.

Pierwsze: szybka diagnostyka mikrobiologiczna. Nieograniczony dostęp do testów molekularnych identyfikujących karbapenemazy (KPC, NDM, VIM, OXA-48) w czasie krótszym niż 24 godziny od pobrania materiału. W praktyce oznacza to albo wewnętrzny dział mikrobiologii z możliwością wykonywania szybkich testów (np. Carba NP, GeneXpert), albo umowę z laboratorium zewnętrznym gwarantującą czas oczekiwania.

Drugie: czynny screening nosicielstwa CPE. Wymazy okołoodbytnicze przy przyjęciu pacjenta z grupy ryzyka — pacjenci hospitalizowani w ciągu ostatnich 6 miesięcy w innej placówce (zwłaszcza za granicą), pacjenci przeniesieni z innego oddziału z aktywnym ogniskiem, biorcy przeszczepów. Procedura zgodna z zaleceniami KORLD opublikowanymi w 2015 r. i nadal aktualnymi.

Trzecie: ścisła izolacja kontaktowa pacjentów CPE-pozytywnych od momentu uzyskania pozytywnego wyniku, przed potwierdzeniem zakażenia objawowego. Pacjent z dodatnią kolonizacją musi pozostać w izolatce do końca pobytu, a wszystkie procedury (przyjmowanie posiłków, higiena, badania) wymagają adaptacji.

Czwarte: polityka antybiotykowa oparta na deeskalacji. Terapia empiryczna w ciężkich zakażeniach pozostaje konieczna, ale każdy ośrodek powinien wdrożyć obowiązkowy przegląd antybiotykoterapii po 48–72 godzinach od jej rozpoczęcia, z deeskalacją do leku o węższym spektrum po uzyskaniu wyniku posiewu i antybiogramu.

Piąte: rygorystyczna higiena rąk i monitoring zużycia preparatów alkoholowych. Wskaźnik zużycia preparatów alkoholowych w przeliczeniu na osobodzień jest jednym z najlepszych mierników jakości profilaktyki zakażeń. W polskich szpitalach zużycie pozostaje znacząco poniżej średniej europejskiej.

Szóste: kompletny i rzetelny rejestr zakażeń szpitalnych. Raport NIK z kontroli P/17/060 jasno wykazał, że niedostateczne raportowanie skutkuje zaniżonymi danymi, a w konsekwencji — brakiem podstaw do analizy epidemiologicznej. Praktyka kontroli sanepidu w szpitalach z lat 2023–2025 wielokrotnie potwierdziła tę diagnozę: karty zakażenia muszą być wypełniane w momencie rozpoznania, nie z opóźnieniem.

Siódme: odpowiedni skład ZKZS. Co najmniej jedna pielęgniarka epidemiologiczna na 200 łóżek (zgodnie z ustawą), lekarz o specjalizacji z mikrobiologii lub epidemiologii oraz specjalista ds. mikrobiologii. NIK wielokrotnie odnotowywała braki w tym zakresie jako kluczowy czynnik systemowy.

Podsumowanie

Mapa zagrożeń mikrobiologicznych w polskim szpitalu w 2026 r. różni się od tej sprzed dekady. Częściowy sukces w redukcji MRSA pokazuje, że narzędzia kontroli zakażeń działają, jeśli są konsekwentnie stosowane. Jednocześnie eksplozja zakażeń karbapenemoopornymi pałeczkami Gram-ujemnymi — przede wszystkim Klebsiella pneumoniae NDM — oraz wzrost VRE wymagają natychmiastowego przesunięcia priorytetów organizacyjnych w polskich placówkach medycznych. Kluczowe jest, aby kierownik placówki traktował dane EARS-Net 2024 nie jako abstrakcyjną statystykę europejską, lecz jako konkretny obraz ryzyk operacyjnych dla zarządzanej przez siebie instytucji — i odpowiednio dostosował politykę antybiotykową, system nadzoru epidemiologicznego oraz strukturę zespołu kontroli zakażeń. Kontrolę zakażeń MDR warto wpiąć w szerszy program — 10 standardów bezpieczeństwa pacjenta w szpitalu — które łączą wymagania ustawy o jakości w opiece zdrowotnej z rekomendacjami WHO i standardami akredytacyjnymi CMJ.

FAQ

Co oznacza skrót MDR i czym różni się od XDR i PDR?

MDR (multidrug-resistant) to drobnoustrój oporny na co najmniej jeden lek z trzech lub więcej kategorii antybiotyków klinicznie istotnych dla danego gatunku, zgodnie z definicją Magiorakos i wsp. opublikowaną w Clinical Microbiology and Infection w 2012 r. XDR (extensively drug-resistant) oznacza zachowaną wrażliwość jedynie w jednej lub dwóch kategoriach antybiotyków, a PDR (pandrug-resistant) — brak wrażliwości na jakikolwiek testowany lek. Wszystkie trzy stopnie są używane w polskich raportach KORLD i europejskim systemie EARS-Net.

Dlaczego Klebsiella pneumoniae NDM jest dziś największym problemem polskich szpitali?

Łączą się tu trzy czynniki: pierwszy — mechanizm karbapenemazy NDM rozkłada karbapenemy, czyli leki ostatniej szansy dla pałeczek Gram-ujemnych, drugi — Polska należy do krajów o najwyższej dynamice wzrostu w UE (według raportu WIM-PIB 3,5-krotny wzrost izolacji u nowo przyjętych pacjentów w I kw. 2025 r. rok do roku), trzeci — bakteria łatwo rozprzestrzenia się drogą kontaktową, a polski system screeningu i izolacji nie nadąża za skalą problemu.

Czy spadek MRSA oznacza, że Polska wygrywa walkę z zakażeniami szpitalnymi?

Nie. Spadek MRSA o około 20% w stosunku do 2019 r. dowodzi tylko, że konsekwentnie wdrożone procedury (screening, dekolonizacja, izolacja, higiena rąk) działają. Jednocześnie w tych samych szpitalach gwałtownie rośnie liczba zakażeń pałeczkami Gram-ujemnymi opornymi na karbapenemy — czyli sukces dotyczy jednej grupy patogenów, podczas gdy główny problem przesunął się gdzie indziej.

Czy karbapenemazy NDM, KPC, VIM i OXA-48 są jednakowo groźne?

Wszystkie cztery prowadzą do oporności na karbapenemy, ale różnią się mechanizmem i opcjami terapeutycznymi. KPC (klasa A) jest hamowana przez nowsze inhibitory β-laktamaz (np. awibaktam), co daje opcję leczenia ceftazydymem z awibaktamem. NDM i VIM (klasa B, metalo-β-laktamazy) wymagają innego podejścia — często cefiderokolu lub kombinacji z aztreonamem. OXA-48 (klasa D) ma stosunkowo wąski profil hydrolityczny. Stąd waga szybkiej diagnostyki różnicowej KORLD przy każdym wykryciu CPE.

Jakie obowiązki prawne ma kierownik placówki w zakresie kontroli zakażeń MDR?

Podstawowy obowiązek wynika z art. 14 ust. 1 pkt 1 ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi — wdrożenie systemu zapobiegania zakażeniom, w tym powołanie Zespołu Kontroli Zakażeń Szpitalnych (z określonym składem) i Komitetu Kontroli Zakażeń Szpitalnych. Szczegółowe wymagania dotyczące składu personelu, w tym minimum jedna pielęgniarka epidemiologiczna na 200 łóżek, oraz wymóg uczestnictwa lekarza o odpowiedniej specjalizacji, są jednoznaczne. Niespełnienie tych wymogów było wielokrotnie wskazywane przez NIK jako systemowa nieprawidłowość.

Czy mały szpital powiatowy musi mieć własne laboratorium mikrobiologiczne zdolne do diagnostyki karbapenemaz?

Nie ma takiego bezwzględnego wymogu prawnego, ale w praktyce placówka musi zapewnić dostęp do takiej diagnostyki — albo wewnętrznie, albo poprzez umowę z laboratorium zewnętrznym z gwarantowanym czasem oczekiwania na wynik. KORLD jest ostatecznym ośrodkiem referencyjnym, ale potwierdzenie typu karbapenemazy w KORLD następuje już po wstępnej diagnostyce na poziomie placówki lub jej kontrahenta. Bez szybkiej (do 24 godzin) identyfikacji szczepu nie jest możliwe wdrożenie izolacji kontaktowej w sensownym czasie.

---

Źródła

• ECDC. Antimicrobial resistance in the EU/EEA (EARS-Net) — Annual Epidemiological Report for 2024. Sztokholm, listopad 2025. Dokument referencyjny dla unijnych celów redukcji oporności do 2030 r. — ecdc.europa.eu
• KORLD — Krajowy Ośrodek Referencyjny ds. Lekowrażliwości Drobnoustrojów. Raporty roczne nt. pałeczek Enterobacterales wytwarzających karbapenemazy (CPE) — korld.nil.gov.pl
• NPOA — Narodowy Program Ochrony Antybiotyków. Materiały referencyjne dot. karbapenemaz i polityki antybiotykowej — antybiotyki.edu.pl
• WIM-PIB. Raport Szpitalne realia antybiotykooporności (i jej koszty). Warszawa 2025. Dane o dynamice wzrostu izolacji NDM w I kw. 2025 r.
• Magiorakos A.P. i wsp. Multidrug-resistant, extensively drug-resistant and pandrug-resistant bacteria: an international expert proposal for interim standard definitions for acquired resistance. Clinical Microbiology and Infection 2012;18(3):268–281. Standard klasyfikacji MDR/XDR/PDR.
• NIK. Informacja o wynikach kontroli Zakażenia w podmiotach leczniczych (P/17/060). Warszawa 2018. Dane o wzroście zakażeń K. pneumoniae NDM(+) o 278,7% w skali kraju — nik.gov.pl
• GIS — Główny Inspektorat Sanitarny. Raporty Stan sanitarny kraju. Dane o ogniskach epidemicznych K. pneumoniae NDM w polskich szpitalach.
• Ustawa z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. 2024 poz. 924 z późn. zm.) — podstawa prawna systemu kontroli zakażeń szpitalnych w Polsce.

---

---