Prawa pacjenta w szpitalu 2026 – 12 praw, RPP, Lex Szarlatan (przewodnik)

Prawa pacjenta w szpitalu to katalog dwunastu ustawowych uprawnień wynikających z ustawy z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Każde z nich jest egzekwowalne — przez wewnętrznego pełnomocnika ds. praw pacjenta, przez Rzecznika Praw Pacjenta (RPP), w skrajnych przypadkach przez sąd. W 2024 r. do RPP wpłynęło 70 820 zgłoszeń; w 1 586 zakończonych postępowaniach indywidualnych w 66% stwierdzono naruszenie praw pacjenta. Najczęściej naruszane prawa to świadczenia zdrowotne (45 144 zgłoszeń), informacja o stanie zdrowia (10 415) i dokumentacja medyczna (5 488). 12 maja 2026 r. Rada Ministrów przyjęła nowelizację ustawy — tzw. Lex Szarlatan — rozszerzającą uprawnienia RPP o ostrzeżenia publiczne, decyzje tymczasowe z natychmiastową wykonalnością i postępowania wobec podmiotów bez wpisu do rejestru. Ten przewodnik pokazuje cały katalog praw pacjenta, najczęstsze naruszenia, ścieżki dochodzenia roszczeń oraz to, jakie obowiązki musi spełnić szpital, by uniknąć kary do 500 tys. zł.

W skrócie — prawa pacjenta w siedmiu liczbach

Skąd biorą się prawa pacjenta — podstawa konstytucyjna i ustawowa

Prawa pacjenta mają w polskim systemie prawnym silne źródło konstytucyjne. Art. 68 Konstytucji RP gwarantuje każdemu prawo do ochrony zdrowia i równego dostępu do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych. Konkretne uprawnienia pacjenta wynikają z ustawy z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz.U. 2024 poz. 581) — to ona zawiera dwunastoelementowy katalog praw, instrumenty ich dochodzenia oraz instytucję Rzecznika Praw Pacjenta jako centralnego organu ochrony.

Drugą warstwą jest ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty z 5 grudnia 1996 r., która nakłada na lekarza obowiązki staranności, informowania pacjenta i prowadzenia dokumentacji. Trzecią — rozporządzenie MZ z 6 kwietnia 2020 r. w sprawie dokumentacji medycznej, regulujące zasady jej prowadzenia, przechowywania i udostępniania.

Pacjent ma prawo żądać ich realizacji od każdego personelu medycznego — lekarza, pielęgniarki, ratownika, fizjoterapeuty — niezależnie od formy prawnej placówki (szpital publiczny, niepubliczny, gabinet prywatny). Prawa pacjenta obowiązują też przy świadczeniach finansowanych prywatnie, nie tylko z NFZ.

Dwanaście praw pacjenta — pełny katalog

Katalog ustawowy obejmuje dwanaście grup praw. Każde z nich ma konkretną podstawę w ustawie i może być przedmiotem postępowania RPP. Poniżej pełny przegląd z artykułami.

1. Prawo do świadczeń zdrowotnych (art. 6)

Pacjent ma prawo do świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom aktualnej wiedzy medycznej. W sytuacjach ograniczonego dostępu — do przejrzystej, obiektywnej procedury ustalania kolejności (listy oczekujących). To prawo najczęściej zgłaszane do RPP: w 2024 r. — 45 144 zgłoszenia, ponad 64% wszystkich naruszeń. Najczęstsze problemy to długie kolejki, odmowa udzielenia świadczenia, niewłaściwe rozliczenie z pacjentem (żądanie zapłaty za to, co powinno być bezpłatne).

2. Prawo do informacji o stanie zdrowia (art. 9)

Lekarz ma obowiązek udzielić pacjentowi pełnej i zrozumiałej informacji o: stanie zdrowia, rozpoznaniu, metodach diagnostycznych i leczniczych (oraz ich alternatywach), dających się przewidzieć następstwach zastosowanej lub zaniechanej procedury, wynikach leczenia, rokowaniu. Pacjent ma jednocześnie prawo żądać, by lekarz nie udzielał mu tej informacji. Drugie najczęściej naruszane prawo — 10 415 zgłoszeń w 2024 r. W pierwszych trzech kwartałach 2025 r. RPP odnotował 6 911 zgłoszeń dot. prawa do informacji, z czego 80% za pomocą Infolinii, 18% pisemnie.

3. Prawo do tajemnicy informacji (art. 13)

Osoby wykonujące zawód medyczny mają obowiązek zachować w tajemnicy wszystkie informacje związane z pacjentem — o jego stanie zdrowia, przebiegu leczenia, sytuacji życiowej. Tajemnica obejmuje również osoby zmarłe (z zastrzeżeniami określonymi w ustawie — m.in. wyłączenie wobec osób bliskich w określonych sytuacjach). Naruszeniem jest np. omawianie sprawy pacjenta przy innych chorych na sali lub udostępnianie informacji rodzinie bez upoważnienia.

4. Prawo do wyrażenia zgody na świadczenie zdrowotne (art. 16–19)

Pacjent ma prawo do świadomej zgody na każde świadczenie zdrowotne — i równolegle do odmowy. Zgoda musi być oparta na pełnej informacji o świadczeniu, ryzyku, alternatywach. W przypadku operacji albo metody leczenia o podwyższonym ryzyku zgoda musi być wyrażona w formie pisemnej. Naruszenie świadomej zgody to typowy zarzut przy procesach o błąd medyczny — pacjent wykazuje, że nie został pełnowartościowo poinformowany o ryzyku, więc jego zgoda była dotknięta wadą. W 2024 r. RPP odnotował 603 zgłoszenia w tym obszarze.

5. Prawo do poszanowania intymności i godności (art. 20–22)

Pacjent ma prawo do poszanowania intymności i godności, zwłaszcza podczas udzielania świadczeń zdrowotnych. Konkretne uprawnienia: prawo do parawanu przy badaniach intymnych, do braku osób trzecich (poza personelem medycznym niezbędnym), do obecności osoby bliskiej na życzenie pacjenta. W 2024 r. — 1 933 zgłoszenia. Typowe naruszenia to brak parawanów na salach wieloosobowych, obecność osób trzecich (np. studentów medycyny) bez zgody pacjenta, lekceważące traktowanie pacjentów starszych i zdezorientowanych.

6. Prawo do dokumentacji medycznej (art. 23–30)

Pacjent ma prawo do dostępu do dokumentacji dotyczącej jego stanu zdrowia oraz udzielonych świadczeń. Pierwsza kopia jest bezpłatna, kolejne — odpłatne według stawek wynikających z ustawy o świadczeniach. Placówka ma obowiązek udostępnić dokumentację bez zbędnej zwłoki — w praktyce do kilku dni roboczych. Pacjent może żądać kopii dla siebie, dla nowego ośrodka leczenia, dla pełnomocnika, dla ubezpieczyciela. W 2024 r. naruszenie prawa do dokumentacji to 5 488 zgłoszeń. Według szczegółowych danych RPP za 2025 r., w 44% spraw pisemnych zgłaszano problemy z dokumentacją medyczną. To również typowy zarzut przy procesach cywilnych — w 70–80% spraw o błąd medyczny pojawia się zarzut do dokumentacji.

7. Prawo do wyrażenia sprzeciwu wobec opinii albo orzeczenia lekarza (art. 31)

Jeśli opinia lub orzeczenie lekarza ma wpływ na prawa lub obowiązki pacjenta (np. zaświadczenie o stanie zdrowia, opinia o zdolności do pracy), pacjent ma prawo wnieść sprzeciw do Komisji Lekarskiej działającej przy Rzeczniku Praw Pacjenta w terminie 30 dni. Komisja Lekarska składa się z 3 lekarzy specjalistów; opinia może być utrzymana, zmieniona lub uchylona. To rzadko wykorzystywane prawo — w 2024 r. tylko 178 zgłoszeń. Wartościowe dla pacjentów spornych spraw orzeczniczych.

8. Prawo do kontaktu osobistego, telefonicznego i korespondencyjnego — odwiedziny (art. 33)

Pacjent szpitala ma prawo do kontaktu osobistego, telefonicznego i korespondencyjnego z innymi osobami — czyli prawo do odwiedzin. To prawo wielokrotnie naruszane przez szpitale, zwłaszcza w okresie postcovidowym. Stanowisko Rzecznika Praw Pacjenta (wielokrotnie podtrzymywane, w tym przez wyrok WSA Warszawa V SA/Wa 797/21 z 16 czerwca 2021 r.):

• odwiedziny muszą być dostępne przez cały tydzień — nie tylko w wybrane dni
• godziny muszą dawać realną szansę spotkania — niedopuszczalne np. tylko 8:00–10:00
• jednorazowa wizyta nie powinna trwać krócej niż 2 godziny
• liczba osób odwiedzających musi być rozsądna (zwykle 1–2 jednocześnie)

Ograniczenia są dopuszczalne tylko wyjątkowo — przy uzasadnionej przesłance (np. zagrożenie epidemiczne) i pod warunkiem proporcjonalności oraz koniecznego czasu trwania. Decyzja należy do kierownika placówki, z uzasadnieniem na piśmie. Praktyczne zasady — co szpital może i czego nie może w zakresie odwiedzin — wraz z wzorem regulaminu wewnętrznego, są przedmiotem osobnego materiału referencyjnego dostępnego do pobrania.

9. Prawo do opieki duszpasterskiej (art. 36–38)

W warunkach pogorszenia stanu zdrowia lub zagrożenia życia pacjent ma prawo do opieki duszpasterskiej. Szpital ma obowiązek umożliwić kontakt z duchownym wyznania pacjenta — niezależnie od wyznania. W 2024 r. RPP odnotował 45 zgłoszeń w tym obszarze — najmniejsza grupa, ale prawo ma znaczenie egzystencjalne dla osób w terminalnym stanie.

10. Prawo do przechowywania rzeczy w depozycie (art. 39)

Pacjent ma prawo nieodpłatnie zdeponować w szpitalu rzeczy wartościowe (dokumenty, pieniądze, biżuterię). Depozyt nie obejmuje rzeczy, które pacjent wykorzystuje w trakcie leczenia. Placówka odpowiada za rzeczy w depozycie — w razie ich utraty pacjent może domagać się odszkodowania. W 2024 r. — 163 zgłoszenia.

11. Prawo do życia prywatnego i rodzinnego — dodatkowa opieka (art. 33–35)

Pacjent szpitala ma prawo do dodatkowej opieki pielęgnacyjnej sprawowanej przez osobę bliską (lub inną osobę przez niego wskazaną). W przypadku dzieci i kobiet w czasie porodu obecność osoby bliskiej jest całkowicie bezpłatna. Dla pozostałych pacjentów szpital może pobrać opłatę za rzeczywiste koszty (np. pościel, posiłki) — ale nie za sam fakt obecności osoby bliskiej. W 2024 r. 746 zgłoszeń. Szczegółowe zasady — kto, kiedy, jak — w naszym przewodniku procedur pacjenckich.

12. Prawo do zgłaszania działań niepożądanych produktów leczniczych (art. 12a)

Pacjent ma prawo zgłosić osobie wykonującej zawód medyczny działanie niepożądane produktu leczniczego (leku). Zgłoszenie odbiera lekarz, pielęgniarka lub farmaceuta i przekazuje do Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych (URPL). To prawo nowoczesne, wprowadzone w 2013 r., kluczowe dla bezpieczeństwa farmakologicznego. W 2024 r. — 64 zgłoszenia.

Najczęstsze naruszenia — gdzie pacjenci są najbardziej narażeni

Pełen obraz tego, gdzie szpitale najczęściej zawodzą, daje sprawozdanie RPP za 2024 r. — z konkretnych liczb wynika, że problemem nie są egzotyczne sytuacje, ale fundamentalne aspekty opieki: świadczenia, informacja, dokumentacja.

Co ciekawe — pierwsze trzy obszary (świadczenia, informacja, zdrowie psychiczne) generują 87% wszystkich zgłoszeń. To oznacza, że jeśli szpital chce zminimalizować ryzyko zgłoszeń do RPP, powinien skupić się przede wszystkim na: (1) dostępności świadczeń (zarządzanie kolejkami, jasne procedury), (2) jakości komunikacji z pacjentem (czas na rozmowę, jasny język), (3) rzetelnej dokumentacji medycznej (kompletność, czytelność, szybkość udostępniania).

Z perspektywy pacjenta — wiedza, w czym pacjenci najczęściej mają rację u RPP, pomaga ocenić własną sytuację. Według sprawozdania RPP za 2024 r., w 66% zakończonych postępowań indywidualnych stwierdzono naruszenie praw pacjenta. Innymi słowy: dwie trzecie spraw, które trafiają do RPP, kończy się potwierdzeniem zasadności skargi. To istotnie więcej niż w typowym postępowaniu administracyjnym i pokazuje, że RPP nie filtruje agresywnie — w razie wątpliwości warto sprawę zgłosić.

Lex Szarlatan 2026 — nowe uprawnienia Rzecznika Praw Pacjenta

12 maja 2026 r. Rada Ministrów przyjęła projekt nowelizacji ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, znany potocznie jako Lex Szarlatan. Inicjatywa wyszła od samego Rzecznika Praw Pacjenta we współpracy z Ministerstwem Zdrowia. Główny cel projektu to ochrona pacjentów przed pseudomedycyną i dezinformacją zdrowotną — ale rozszerzenie uprawnień RPP ma znacznie szersze skutki dla całego systemu praw pacjenta.

Sześć nowych uprawnień RPP

Ostrzeżenia publiczne. RPP zyska kompetencję do publikowania publicznych ostrzeżeń o praktykach mogących zagrażać zdrowiu lub życiu pacjentów — analogicznie do ostrzeżeń Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. To narzędzie szybkiego reagowania, działające zanim dojdzie do pełnego postępowania.

Decyzje tymczasowe. RPP będzie mógł wydać decyzję nakazującą natychmiastowe wstrzymanie szkodliwych działań jeszcze przed zakończeniem postępowania wyjaśniającego. To zmiana o znaczeniu praktycznym: dotychczas postępowanie trwało miesiące, a w tym czasie pacjenci nadal byli narażeni na nieprawidłowości.

Postępowania wobec podmiotów bez wpisu do rejestru. Nowelizacja umożliwi RPP prowadzenie postępowań również wobec podmiotów działających bez wymaganego wpisu do rejestru działalności leczniczej — czyli wobec szarlatanów, znachorów, oferentów „terapii alternatywnych”, którzy dotychczas wymykali się odpowiedzialności poprzez formalny brak rejestracji.

Publikacja decyzji RPP. RPP będzie publikował swoje decyzje dotyczące naruszeń praw pacjenta — w formie zanonimizowanej, bez danych osobowych pacjentów. To zmiana fundamentalna dla transparentności: dotychczas decyzje były znane głównie stronom postępowania.

Rozszerzony udział w postępowaniach cywilnych. RPP zyska szersze uprawnienia do udziału w sprawach cywilnych dotyczących naruszeń praw pacjenta, w tym w sprawach związanych ze śmiercią pacjenta podczas leczenia lub na skutek braku właściwej pomocy medycznej. To istotne wzmocnienie pozycji RPP jako rzecznika praw w postępowaniach cywilnych.

Wyższe i wzmocnione kary. Dotychczasowa kara administracyjna do 500 000 zł za niewykonanie decyzji RPP w sprawach zbiorowych zostaje utrzymana i wzmocniona poprzez nowe instrumenty egzekucyjne. Lex Szarlatan jest obecnie w Sejmie — proces legislacyjny powinien zakończyć się w III lub IV kwartale 2026 r.

Co to oznacza dla pacjenta i szpitala

Z perspektywy pacjenta Lex Szarlatan oznacza szybszą reakcję RPP, większą transparentność jego decyzji (publikacja), silniejsze instrumenty wobec sprawców naruszeń. Pacjent zyska też lepszą ochronę przed pseudomedycznymi praktykami — co jest szczególnie istotne dla osób w trudnej sytuacji zdrowotnej, narażonych na manipulację.

Z perspektywy szpitala Lex Szarlatan to przede wszystkim wezwanie do audytu wewnętrznych procedur. RPP zyskując narzędzie ostrzeżenia publicznego będzie skłonny po nie sięgnąć w sytuacjach systemowych. Placówki, które dotychczas tolerowały incydenty „pod radarem”, muszą się liczyć z publicznym wymierzeniem palca. Wdrożenie procedury pełnomocnika ds. praw pacjenta staje się standardem — opisujemy ją szczegółowo w gotowym szablonie zarządzenia (DOCX) do pobrania na końcu artykułu.

Jak dochodzić praw pacjenta — pięć ścieżek

Pacjent, którego prawa zostały naruszone, ma pięć ścieżek dochodzenia. Wybór zależy od skali problemu i tego, czego pacjent oczekuje.

1. Pełnomocnik ds. praw pacjenta w szpitalu

Każdy szpital ma możliwość ustanowienia pełnomocnika ds. praw pacjenta (art. 40a ustawy). To osoba odpowiedzialna za rozpatrywanie zgłoszeń pacjentów wewnątrz placówki. Najszybsza ścieżka — sprawa rozwiązuje się często w ciągu kilku dni. Pełnomocnik nie ma kompetencji do nakładania kar na lekarza, ale może wymóc szybką zmianę praktyki, przeprosiny, wyjaśnienia. Pełna procedura ustanowienia pełnomocnika — z karta opisu stanowiska, trybem przyjmowania zgłoszeń i raportowaniem kwartalnym — jest dostępna jako gotowy szablon zarządzenia do pobrania.

2. Dyrektor szpitala — pisemna skarga

Jeśli sprawa nie znalazła rozwiązania z pełnomocnikiem (lub szpital takiego nie ma), pacjent kieruje pisemną skargę do dyrektora. Termin odpowiedzi: 30 dni od daty wpływu (art. 35 § 3 KPA). Niedotrzymanie terminu otwiera drogę do skargi na bezczynność. Szczegółowy przewodnik z gotowym wzorem skargi opisujemy w osobnym artykule o skargach.

3. Rzecznik Praw Pacjenta — postępowanie wyjaśniające

RPP wszczyna postępowanie wyjaśniające w sprawie indywidualnej, w której uprawdopodobniono naruszenie praw pacjenta. W 2024 r. — 2 408 takich postępowań. Wynik to najczęściej zalecenie dla placówki (921 w 2024 r.). Postępowanie jest bezpłatne. Telefoniczna Informacja Pacjenta: 800 190 590 (pn–pt 8:00–18:00).

4. Rzecznik Praw Pacjenta — postępowanie ws. zbiorowych praw

Gdy naruszenie ma charakter systemowy (powtarza się wobec wielu pacjentów), RPP wszczyna postępowanie ws. praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów. W 2024 r. — 417 takich postępowań. Wynik: decyzja administracyjna z rygorem natychmiastowej wykonalności. Niewykonanie — kara do 500 000 zł.

5. Sąd cywilny — odszkodowanie i zadośćuczynienie

Najpoważniejsze naruszenia praw pacjenta (zwłaszcza prowadzące do uszczerbku zdrowotnego) trafiają do sądu cywilnego — z powództwem o odszkodowanie i zadośćuczynienie za naruszenie dóbr osobistych. Pacjent może domagać się też zadośćuczynienia za naruszenie samego prawa pacjenta jako dobra osobistego (art. 4 ustawy o prawach pacjenta). Po wejściu Lex Szarlatan RPP zyska szersze uprawnienia do udziału w takich postępowaniach — co z perspektywy pacjenta znacząco wzmacnia jego pozycję procesową.

Obowiązki szpitala — co musi zrobić każda placówka

Prawa pacjenta nie są jedynie deklaracją — to egzekwowalne obowiązki szpitala. Lista obowiązków, których realizacja jest weryfikowana przy każdej kontroli RPP:

1. Udostępnić Kartę praw pacjenta

Art. 11 ustawy: placówka ma obowiązek udostępnić informację o prawach pacjenta w sposób zwyczajowo przyjęty — w praktyce: wywieszenie w widocznym miejscu (izba przyjęć, oddziały, gabinety). Karta musi być czytelna, kompletna, zawierać 12 praw z artykułami. Gotowa karta praw pacjenta do wywieszenia w placówce — w formacie A4, gotowa do druku i laminacji — jest dostępna do pobrania.

2. Ustanowić pełnomocnika ds. praw pacjenta

Choć nie ma bezwzględnego obowiązku ustanowienia pełnomocnika (art. 40a wprowadza tylko taką możliwość), brak pełnomocnika jest standardowym zarzutem przy kontroli RPP — szczególnie w większych placówkach. Pełnomocnik to inwestycja w compliance, redukująca ryzyko postępowań RPP.

3. Prowadzić procedurę przyjmowania i rozpatrywania skarg pacjentów

Każda placówka powinna mieć formalnie wprowadzoną procedurę obsługi skarg z 30-dniowym terminem odpowiedzi. Procedura powinna obejmować: kanały zgłoszeń, rejestrację, postępowanie wyjaśniające, treść odpowiedzi, mechanizm działań naprawczych, raportowanie zarządcze.

4. Dokumentować świadomą zgodę pacjenta

Każda istotna decyzja terapeutyczna (zwłaszcza operacje i metody o podwyższonym ryzyku) musi mieć pisemny ślad w dokumentacji: na czym polega świadczenie, jakie są alternatywy, jakie ryzyko, jaka decyzja pacjenta. Brak dokumentacji świadomej zgody to typowy zarzut w postępowaniach cywilnych — gdzie dochodzi sprawa, sąd zakłada, że brak dokumentu = brak zgody.

5. Realizować prawo do odwiedzin zgodnie ze stanowiskiem RPP

Odwiedziny przez 7 dni w tygodniu, w godzinach pozwalających na realne spotkanie, jednorazowa wizyta minimum 2 godziny. Wszelkie ograniczenia — tylko proporcjonalne, z uzasadnieniem, na piśmie, na czas konieczny. Wzór regulaminu odwiedzin dostosowanego do wymogów RPP — w PDF do pobrania na końcu artykułu.

6. Udostępniać dokumentację medyczną bez zbędnej zwłoki

Wniosek pacjenta o dokumentację powinien być zrealizowany w ciągu kilku dni roboczych. Pierwsza kopia bezpłatnie. Forma — pacjent ma prawo wybrać: papier, elektroniczna (PDF), na nośniku elektronicznym (CD, pendrive). Każde opóźnienie ponad rozsądny czas to ryzyko skargi.

7. Szkolić personel z praw pacjenta

Standard branżowy: szkolenie wstępne przy zatrudnieniu + szkolenie odświeżające co 2 lata. Po nowelizacji Lex Szarlatan i zwiększeniu uprawnień RPP wartość regularnych szkoleń wzrasta — pełnomocnik powinien monitorować aktualizacje. Powiązany temat komunikacji z pacjentem omawiamy w osobnym artykule.

Pobierz wzory i materiały do realizacji praw pacjenta

Trzy gotowe pliki — do pobrania dla pacjenta i szpitala. Wzory pism w formacie DOCX (edycja w MS Word lub LibreOffice), materiał referencyjny w PDF.

Najczęściej zadawane pytania

Ile jest praw pacjenta w polskim prawie?

Ustawa z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta zawiera katalog dwunastu praw: do świadczeń zdrowotnych, do informacji o stanie zdrowia, do tajemnicy informacji, do wyrażenia zgody, do poszanowania intymności i godności, do dokumentacji medycznej, do wyrażenia sprzeciwu, do kontaktu osobistego (odwiedzin), do opieki duszpasterskiej, do przechowywania rzeczy w depozycie, do życia prywatnego i rodzinnego (dodatkowej opieki), do zgłaszania działań niepożądanych. Wszystkie wynikają z konkretnych artykułów ustawy i są egzekwowalne przez Rzecznika Praw Pacjenta.

Gdzie znajdę kartę praw pacjenta?

Każdy szpital ma obowiązek udostępnić informację o prawach pacjenta w sposób zwyczajowo przyjęty (art. 11 ustawy o prawach pacjenta) — w praktyce: wywiesić w widocznym miejscu, najczęściej w izbie przyjęć, na oddziałach i przy gabinetach lekarskich. Brak karty to standardowy zarzut przy kontroli RPP. Gotowy wzór karty praw pacjenta — w formacie A4, do druku i laminacji — udostępniamy do pobrania w tym artykule.

Czy szpital może ograniczyć odwiedziny?

Tak, ale tylko wyjątkowo i proporcjonalnie. Ograniczenia muszą wynikać z konkretnej przesłanki (np. zagrożenie epidemiczne) i obowiązywać tylko przez niezbędny czas. Stanowisko Rzecznika Praw Pacjenta (podtrzymane przez WSA Warszawa V SA/Wa 797/21 z 16 czerwca 2021 r.): odwiedziny muszą być dostępne przez cały tydzień, w godzinach dających realną szansę spotkania, jednorazowa wizyta nie powinna trwać krócej niż 2 godziny. Naruszenie tych zasad to praktyka naruszająca zbiorowe prawa pacjentów — kara do 500 000 zł.

Co to jest Lex Szarlatan?

Potoczna nazwa nowelizacji ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, przyjętej przez Radę Ministrów 12 maja 2026 r. Główny cel: ochrona pacjentów przed pseudomedycyną i dezinformacją zdrowotną. Nowelizacja rozszerza uprawnienia RPP o ostrzeżenia publiczne (jak Prezesa UOKiK), decyzje tymczasowe z natychmiastową wykonalnością, postępowania wobec podmiotów bez wpisu do rejestru, publikację decyzji w formie zanonimizowanej, rozszerzony udział w postępowaniach cywilnych. Projekt znajduje się w Sejmie — przewidywane zakończenie procesu legislacyjnego: III–IV kwartał 2026 r.

Jak złożyć skargę do Rzecznika Praw Pacjenta?

Skargę do RPP można złożyć: telefonicznie przez Telefoniczną Informację Pacjenta — 800 190 590 (bezpłatnie, pn–pt 8:00–18:00), e-mailowo na adres kancelaria@rpp.gov.pl, listownie na adres: ul. Płocka 11/13, 01-231 Warszawa, lub przez formularz na gov.pl/web/rpp. Skarga jest bezpłatna, ale musi zawierać dane skarżącego (RPP musi mieć kontakt). W 2024 r. RPP otrzymał 70 820 zgłoszeń; w 66% zakończonych postępowań stwierdził naruszenie praw pacjenta.

Jaka jest kara dla szpitala za naruszenie praw pacjenta?

Za naruszenie praw pacjenta jako takich nie ma bezpośredniej kary administracyjnej dla szpitala. Sankcja pojawia się dopiero przy niewykonaniu decyzji Rzecznika Praw Pacjenta w sprawach praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów — kara administracyjna do 500 000 zł, naliczana ponownie za każde kolejne niewykonanie (art. 68 ustawy). Po wejściu w życie Lex Szarlatan instrumenty egzekucyjne zostają wzmocnione. Dodatkowo pacjent może dochodzić odszkodowania i zadośćuczynienia na drodze cywilnej (art. 4 ustawy o prawach pacjenta).

Źródła

• Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483) — art. 68 (prawo do ochrony zdrowia).
• Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz.U. 2024 poz. 581, z późn. zm.).
• Ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz.U. 2024 poz. 1287).
• Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. — Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 2024 poz. 572) — art. 35 § 3.
• Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 6 kwietnia 2020 r. w sprawie rodzajów, zakresu i wzorów dokumentacji medycznej (Dz.U. 2022 poz. 1304).
• Projekt ustawy o zmianie ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (tzw. „Lex Szarlatan”), przyjęty przez Radę Ministrów 12 maja 2026 r. (gov.pl/web/premier).
• Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 czerwca 2021 r., sygn. akt V SA/Wa 797/21 (zawężająca wykładnia ograniczeń praw pacjenta).
• Sprawozdanie Rzecznika Praw Pacjenta z przestrzegania praw pacjenta za 2024 r. (druk sejmowy 1733, opublikowany w 2025 r.).
• Dane Rzecznika Praw Pacjenta za pierwsze 3 kwartały 2025 r.: 6 911 zgłoszeń dot. prawa do informacji.
• Raport Najwyższej Izby Kontroli „Prawa pacjenta nadal łamane” (2024 r.) — analiza 874 postępowań RPP ws. zbiorowych praw pacjentów w latach 2019–2023.
• Materiały informacyjne Rzecznika Praw Pacjenta dostępne na gov.pl/web/rpp.

Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi porady prawnej, kadrowej ani medycznej. Stan prawny: 22 maja 2026 r. Lex Szarlatan w toku procesu legislacyjnego — daty wdrożenia mogą ulec zmianie. W razie wątpliwości dotyczących konkretnej sprawy wskazana konsultacja z radcą prawnym lub adwokatem specjalizującym się w prawie medycznym, albo z Rzecznikiem Praw Pacjenta (tel. 800 190 590).