Reforma sieci szpitali 2026 – profile zamiast poziomów, jakie zmiany dla dyrektora

Reforma sieci szpitali 2026 zastępuje dotychczasowe poziomy zabezpieczenia (I-III) kwalifikacją opartą na profilach. Ustawa reformująca szpitalnictwo została już uchwalona i podpisana przez Prezydenta 29 sierpnia 2025 r., a jej najważniejsza dla dyrektorów część – nowe zasady kwalifikacji do PSZ – obejmie placówki od kolejnej kwalifikacji, czyli od 1 lipca 2027 r. (obecny wykaz sieci obowiązuje do 30 czerwca 2027 r.). Do sieci trafi każdy szpital mający co najmniej jeden profil kwalifikujący, przy czym dla profili zabiegowych i oddziałów położniczych przewidziano dodatkowe kryteria. Poniżej wyjaśniamy, co dokładnie się zmienia, jakie są ścieżki przekształceń i co dyrektor powinien zrobić już teraz. Artykuł zaktualizowany: sierpień 2026.

Reforma sieci szpitali 2026 – na jakim etapie jest i co obejmuje

Wbrew części doniesień reforma nie jest już projektem. Ustawa została uchwalona przez Sejm, przyjęta przez Senat i podpisana przez Prezydenta 29 sierpnia 2025 r., a jej zasadnicze przepisy weszły w życie. To pierwszy etap szerszej reformy szpitalnictwa, opartej na trzech filarach: deregulacji, transformacji oraz tzw. odwracaniu piramidy świadczeń, czyli przesuwaniu części leczenia ze szpitala do trybu ambulatoryjnego i jednodniowego. Reforma jest jednym z kamieni milowych Krajowego Planu Odbudowy, co tłumaczy szybkie tempo prac legislacyjnych.

Co mówi ustawa i co z tego wynika w praktyce? Ustawa daje zarządzającym nowe narzędzia: elastyczne przekształcanie oddziałów, łączenie szpitali przez samorządy oraz uporządkowane zasady programów naprawczych dla zadłużonych placówek. Udział w części przekształceń jest dobrowolny – to szpital, za zgodą Prezesa NFZ, decyduje o zmianie trybu udzielania świadczeń. Z perspektywy praktycznej oznacza to, że dyrektor placówki powinien potraktować rok poprzedzający nową kwalifikację jako czas na audyt i decyzje, a nie bierne oczekiwanie. Szersze tło systemowe zebraliśmy w przewodniku o systemie ochrony zdrowia w Polsce 2026.

Nowa kwalifikacja do PSZ: profile zamiast poziomów I-III

To jądro reformy. Dotychczas szpitale kwalifikowano do jednego z sześciu poziomów systemu zabezpieczenia (szpitale I, II i III stopnia oraz poziomy specjalistyczne), a kwalifikacja obejmowała okres czterech lat. W obecnym wykazie znajduje się 585 szpitali. Nowe przepisy znoszą ten podział.

Po zmianie do sieci zostanie zakwalifikowany każdy świadczeniodawca mający co najmniej jeden profil kwalifikujący, czyli każdy profil w zakresie leczenia szpitalnego w trybie pełnej hospitalizacji, objęty dotychczasową umową z NFZ przez okres co najmniej dwóch lat. Znika zatem sztywne przypisanie całego szpitala do jednego poziomu – liczy się realnie realizowany, ugruntowany profil działalności. Co ważne, jeśli dany profil nie zostałby objęty kwalifikacją na nowych zasadach, placówka będzie mogła kontynuować jego udzielanie w trybie hospitalizacji planowej albo leczenia jednego dnia na okres obowiązywania kolejnego wykazu. To istotny bezpiecznik: profil nie tyle znika, ile zmienia tryb.

Progi dla profili zabiegowych i minimalna liczba porodów

Dla dwóch grup profili ustawa wprowadza dodatkowe kryterium kwalifikacji, i to właśnie ono budzi najwięcej emocji w środowisku.

Dla profili zabiegowych kryterium ma dotyczyć progowego udziału świadczeń rozliczonych jako zabiegowe w przyjętym okresie referencyjnym (dwóch ostatnich pełnych latach kalendarzowych). Wstępnie mówiono o progu rzędu 60 procent, jednak resort zdrowia wycofał się ze sztywnego progu – o kwalifikacji mają współdecydować zespoły eksperckie, a ostateczne wartości znajdą się w rozporządzeniu. Cel jest jasny: koncentracja zabiegów w ośrodkach o większym doświadczeniu i lepszym zapleczu kadrowym.

Dla profilu położnictwo i ginekologia decydować ma minimalna liczba odebranych porodów w okresie referencyjnym (wstępnie wskazywano około 400 rocznie), uzupełniona o kryterium geograficzne. Aby uniknąć sytuacji, w której odległość do najbliższej porodówki przekroczyłaby bezpieczną wartość, przewidziano uzupełniający tryb kwalifikacji z obniżonym progiem. O kształcie sieci porodówek współdecydować mają zespoły powoływane przy wojewodach. Skala wyzwania jest realna: według danych resortu ponad jedna trzecia oddziałów położniczych odbiera dziś mniej niż 400 porodów rocznie. Zjawisko i jego przyczyny analizujemy w materiale o likwidacji porodówek.

Koncentracja świadczeń zabiegowych ma poprawić jakość, ale dla części pacjentów oznacza dłuższą drogę do planowego zabiegu i dłuższe oczekiwanie – to osobny temat, który z perspektywy pacjenta porusza serwis Zdrowie i Medycyna.

Przekształcenia: hospitalizacja planowa lub jednego dnia, oddział na ZOL lub ZPO

Reforma daje dyrektorom elastyczność, której wcześniej brakowało. Za zgodą Prezesa NFZ szpital może zastąpić określone profile realizowane w trybie pełnej hospitalizacji odpowiadającymi im profilami w trybie hospitalizacji planowej albo leczenia jednego dnia. Możliwe jest także przekształcenie oddziału szpitalnego w zakład opiekuńczo-leczniczy (ZOL) lub pielęgnacyjno-opiekuńczy (ZPO). Ustawa przewiduje przy tym finansowy mechanizm zachęcający do przekształceń – zachowanie części ryczałtu.

Z perspektywy praktycznej oznacza to, że dyrektor placówki powinien policzyć, które oddziały utrzymują całodobową gotowość bez uzasadnionego obłożenia i czy nie warto przekształcić ich w tryb planowy lub w opiekę długoterminową – zwłaszcza tam, gdzie lokalnie brakuje miejsc opieki. Podstawy różnic między formami opieki długoterminowej wyjaśniamy w artykule o ZOL i DPS. Logika ryczałtu w sieci pozostaje przy tym kluczowa dla przychodów – opisujemy ją w przewodniku o kontraktowaniu z NFZ, a rozliczanie świadczeń ponad limit w materiale o nadwykonaniach NFZ.

Powiatowe centrum zdrowia – nowa kategoria świadczeń

Ustawa wprowadza nową kategorię świadczeń gwarantowanych: świadczenia udzielane w powiatowym centrum zdrowia. Obejmują one świadczenia specjalistyczne w zakresie chirurgii ogólnej i chorób wewnętrznych udzielane w trybie całodobowym oraz transport sanitarny. To rozwiązanie adresowane przede wszystkim do mniejszych, powiatowych placówek, które w nowym modelu mogą nie utrzymać wszystkich profili zabiegowych, ale nadal mają zabezpieczać podstawowe potrzeby lokalnej społeczności. Dla dyrektora szpitala powiatowego to realna alternatywa organizacyjna, którą warto rozważyć równolegle z audytem profili.

Reforma poszerza też katalog świadczeń ambulatoryjnych dostępnych bez skierowania – o porady psychologa, lekarza medycyny sportowej i optometrysty, przy czym optometrysta będzie mógł wystawić skierowanie do okulisty. Lepsza wycena poradni specjalistycznych ma sprawić, że więcej diagnostyki i leczenia odbędzie się bez hospitalizacji.

Konsolidacja i programy naprawcze

Drugi filar reformy to porządkowanie struktury właścicielskiej i finansów. Nowe przepisy umożliwiają tworzenie i prowadzenie SP ZOZ również przez związki jednostek samorządu terytorialnego oraz nowy sposób łączenia, w wyniku którego może powstać jeden SP ZOZ z więcej niż jednym podmiotem tworzącym. W praktyce powiat lub kilka samorządów będą mogły skonsolidować szpitale i połączyć powielające się oddziały o tych samych profilach.

Reforma wprowadza także uporządkowane zasady programów naprawczych. Obowiązek ich sporządzenia obejmie SP ZOZ, w których wystąpiła strata netto, a także spółki kapitałowe z większościowym udziałem podmiotów publicznych oraz instytuty badawcze. Program naprawczy ma być poprzedzony analizami: efektywności funkcjonowania i zarządzania, ekonomiczną, jakościową, operacyjną, działalności leczniczej oraz poszczególnych komórek organizacyjnych. Wzmocniony zostaje nadzór podmiotów tworzących. Ścieżki wyjścia z zadłużenia i finansowania przekształceń zestawiamy w przewodniku o finansowaniu i inwestycjach w szpitalu 2026.

Co dyrektor powinien zrobić teraz

Do nowej kwalifikacji zostało kilkanaście miesięcy, a decyzje trzeba przygotować z wyprzedzeniem. Rekomendowana kolejność działań:

1. Zrób audyt profili. Sprawdź, które profile pełnej hospitalizacji masz objęte umową z NFZ nieprzerwanie od co najmniej dwóch lat – to warunek podstawowy.
2. Policz zabiegowość i porody. Dla profili zabiegowych oszacuj udział świadczeń zabiegowych, a dla położnictwa – liczbę porodów w okresie referencyjnym i odległość do najbliższego oddziału.
3. Zidentyfikuj profile zagrożone. Wypisz profile, które mogą nie przejść nowej kwalifikacji, i przygotuj dla nich plan B (tryb planowy lub leczenie jednego dnia).
4. Rozważ przekształcenia i konsolidację. Oceń, czy przekształcenie oddziału w ZOL/ZPO, przejście na tryb planowy lub konsolidacja z sąsiednią placówką poprawią stabilność finansową.
5. Monitoruj rozporządzenia. Ostateczne progi zabiegowości i liczby porodów przesądzą o kwalifikacji – śledź akty wykonawcze i komunikaty NFZ.

Praktyczną oś czasu i checklistę audytu zebraliśmy w pliku do pobrania poniżej.

Podsumowanie

Reforma sieci szpitali 2026 to zmiana fundamentu, na którym opiera się finansowanie szpitali. Poziomy zabezpieczenia ustępują miejsca kwalifikacji przez profile, a dla profili zabiegowych i położnictwa wprowadzono dodatkowe kryteria, których szczegóły dopracują rozporządzenia. Ustawa już obowiązuje, ale nowa kwalifikacja obejmie szpitale od 1 lipca 2027 r. – to okno, w którym dyrektor powinien zrobić audyt profili, policzyć zabiegowość i porody, rozważyć przekształcenia lub konsolidację oraz uważnie monitorować akty wykonawcze. Placówki lepiej przygotowane wejdą w nowy model z pozycji siły.

Najczęściej zadawane pytania

Co to jest profil kwalifikujący?

Profil kwalifikujący to każdy profil w zakresie leczenia szpitalnego w trybie pełnej hospitalizacji, objęty dotychczasową umową z NFZ przez okres co najmniej dwóch lat. Po reformie wystarczy jeden taki profil, aby szpital został zakwalifikowany do sieci – znika przypisanie całej placówki do jednego z sześciu poziomów zabezpieczenia.

Czy mój szpital wypadnie z sieci?

Sam fakt posiadania co najmniej jednego profilu kwalifikującego z co najmniej dwuletnią umową daje kwalifikację. Ryzyko dotyczy przede wszystkim profili zabiegowych poniżej progu koncentracji oraz oddziałów położniczych poniżej minimalnej liczby porodów. Nawet wtedy profil nieobjęty kwalifikacją można kontynuować w trybie hospitalizacji planowej lub leczenia jednego dnia.

Od kiedy obowiązują nowe zasady kwalifikacji?

Ustawa została podpisana 29 sierpnia 2025 r. i weszła w życie, ale nowe zasady kwalifikacji do sieci obejmą szpitale od kolejnej kwalifikacji, czyli od 1 lipca 2027 r. Obecny wykaz sieci obowiązuje do 30 czerwca 2027 r.

Co to jest powiatowe centrum zdrowia?

To nowa kategoria świadczeń gwarantowanych obejmująca świadczenia specjalistyczne w zakresie chirurgii ogólnej i chorób wewnętrznych udzielane w trybie całodobowym oraz transport sanitarny. Rozwiązanie adresowane jest przede wszystkim do mniejszych szpitali powiatowych.

Jaka jest minimalna liczba porodów wymagana do kwalifikacji?

Wstępnie wskazywano około 400 porodów rocznie, ale ostateczna wartość zostanie określona w rozporządzeniu. Przewidziano też kryterium geograficzne i uzupełniający tryb kwalifikacji z niższym progiem, gdy odległość do najbliższej porodówki byłaby zbyt duża. O kształcie sieci porodówek współdecydują zespoły przy wojewodach.

Co z oddziałem zabiegowym poniżej progu koncentracji?

Jeśli profil zabiegowy nie spełni kryterium udziału świadczeń zabiegowych, placówka będzie mogła kontynuować go w trybie hospitalizacji planowej lub leczenia jednego dnia na okres kolejnego wykazu. Alternatywą jest przekształcenie oddziału lub konsolidacja z sąsiednią placówką.

Źródła

• Ustawa z 5 sierpnia 2025 r. o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2025 poz. 1211)
• Komunikaty Ministerstwa Zdrowia o przyjęciu, uchwaleniu i podpisaniu ustawy reformującej szpitalnictwo
• Uzasadnienie projektu nowelizacji oraz projekty aktów wykonawczych dotyczących kryteriów kwalifikacji do PSZ
• Dane Ministerstwa Zdrowia o liczbie porodów w oddziałach położniczych oraz analizy branżowe (Menedżer Zdrowia, cowzdrowiu)