ICD-10 i ICD-11 w polskim szpitalu 2026 – klasyfikacja, rozliczenia i przejście

Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób (ICD) to system kodów, na którym opiera się sprawozdawczość i rozliczanie świadczeń w polskim szpitalu – i w 2026 r. działa on dwutorowo. W rozliczeniach z NFZ wciąż obowiązują dwie klasyfikacje: ICD-10 dla rozpoznań i ICD-9 dla procedur, a oparty na nich system Jednorodnych Grup Pacjentów (JGP) wyznacza wartość każdej hospitalizacji. Równolegle trwa wdrażanie ICD-11, która od 1 stycznia 2022 r. jest obowiązującą klasyfikacją Światowej Organizacji Zdrowia – ale w Polsce jeszcze nie weszła w życie. Decyzja o dacie zapadnie dopiero, gdy system ochrony zdrowia będzie na nią gotowy, a do tego czasu placówki kodują tak jak dotychczas. Poniżej tłumaczymy, czym różnią się obie wersje, gdzie kody wchodzą w rozliczenia i jak przygotować zespół kodujący na zmianę. Stan na czerwiec 2026 r.

Kluczowe wnioski

• W polskiej sprawozdawczości i rozliczeniach obowiązują równolegle dwie klasyfikacje: ICD-10 koduje rozpoznania, a ICD-9 – procedury medyczne. Na obu opiera się system JGP, który wycenia hospitalizację.
• ICD-11 jest obowiązującą klasyfikacją WHO od 1 stycznia 2022 r., ale w Polsce nie weszła jeszcze w życie. Trwa drugi etap prac wdrożeniowych prowadzony przez Ministerstwo Zdrowia z AOTMiT, CMKP, Centrum e-Zdrowia i GUS.
• ICD-11 jest klasyfikacją w pełni cyfrową. Kody są czteroznakowe zamiast trzyznakowych, dochodzą kody rozszerzające opisujące m.in. ciężkość czy umiejscowienie, a dwa kody można łączyć w jeden opis kliniczny.
• W okresie przejściowym planowane jest równoległe stosowanie ICD-10 i ICD-11; wybrani świadczeniodawcy mają być zobowiązani do kodowania w nowej klasyfikacji wcześniej niż pozostali.
• Największym ryzykiem finansowym nie jest sama zmiana wersji, lecz błąd kodowania – nieprawidłowe rozpoznanie ICD-10 lub procedura ICD-9 zmienia grupę JGP i wartość rozliczenia.

Czym są klasyfikacje ICD i po co szpitalowi dwie naraz

Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób to opracowany przez WHO słownik kodów opisujących choroby, urazy i przyczyny kontaktu z systemem ochrony zdrowia. W Polsce nie wystarcza jednak jedna klasyfikacja: rozpoznania koduje się według ICD-10, a wykonane procedury według ICD-9. To rozdzielenie jest podstawą całej sprawozdawczości szpitalnej i rozliczeń z płatnikiem.

Powód jest praktyczny. Rozpoznanie odpowiada na pytanie, co pacjentowi dolega, a procedura – co dla niego zrobiono. Dwa różne wymiary wymagają dwóch różnych słowników. ICD-9 w polskim wydaniu to Międzynarodowa Klasyfikacja Procedur Medycznych udostępniana i aktualizowana przez NFZ; ICD-10 to klasyfikacja rozpoznań. Z perspektywy praktycznej oznacza to, że dyrektor i dział rozliczeń muszą panować nad oboma słownikami jednocześnie – bo dopiero ich połączenie daje pełny, rozliczalny opis hospitalizacji.

Te same kody pojawiają się w dokumentacji medycznej i na skierowaniach, a od 1 stycznia 2026 r. obowiązuje wymóg dokładniejszego opisu rozpoznań i procedur według ICD-10 i ICD-9 – piszemy o tym szerzej w przewodniku po obowiązkach dotyczących elektronicznej dokumentacji medycznej.

ICD-10 w Polsce – gdzie dokładnie jest używana

ICD-10 obowiązuje w Polsce od lat i jest wpisana w niemal każdy proces administracyjny placówki. Kody rozpoznań trafiają do dokumentacji medycznej, na karty informacyjne, do sprawozdawczości statystycznej oraz do komunikatów rozliczeniowych wysyłanych do NFZ.

Trzy obszary, w których ICD-10 jest dziś niezbędna:

• Dokumentacja i skierowania – rozpoznanie zasadnicze i współistniejące opisuje się kodem ICD-10, co jest też podstawą dla centralnej sprawozdawczości.
• Raportowanie zdarzeń medycznych do platformy P1 – komunikat o świadczeniu zawiera m.in. kody ICD-10 i ICD-9. Zasady opisaliśmy w przewodniku po platformie P1 w szpitalu.
• Rozliczenia z NFZ – to rozpoznanie ICD-10 razem z procedurą ICD-9 decyduje o przypisaniu hospitalizacji do grupy JGP.

Warto pamiętać o jednej cesze ICD-10: powstała jako klasyfikacja papierowa, z kodowaniem alfanumerycznym, w którym kategorię opisują trzy znaki (litera i dwie cyfry), a czwarty znak dochodzi po kropce. To prosty, ale ograniczony system – i właśnie te ograniczenia stara się usunąć ICD-11.

ICD-11 – co realnie się zmienia

ICD-11 to nie kosmetyczna aktualizacja, lecz przebudowa logiki kodowania. Klasyfikację zaprojektowano jako narzędzie wyłącznie cyfrowe, z internetową przeglądarką dostępną także poza gronem lekarzy. Zmienia się sama budowa kodu i jego pojemność informacyjna.

Najważniejsze różnice względem ICD-10:

• Dłuższy kod. Podstawowy kod ICD-11 jest czteroznakowy (pierwszy znak to numer rozdziału lub litera, drugi – litera, dalej cyfry), z zakresem od 1A00.00 do ZZ9Z.ZZ. Pominięto litery mylące się z cyframi, na przykład O i I.
• Kody rozszerzające. Osobne kody (oznaczane literą X) pozwalają dodać szczegóły: ciężkość, umiejscowienie anatomiczne, przyczynę zewnętrzną czy stopień zaawansowania.
• Łączenie kodów. Złożoną sytuację kliniczną można opisać, zestawiając kilka kodów w jeden zapis – to tak zwane kodowanie zgrupowane, którego ICD-10 nie miała.
• Więcej rozdziałów i pojęć. ICD-11 ma 28 rozdziałów (w tym dodatkowe: medycyna tradycyjna oraz kody rozszerzające) wobec 22 w ICD-10, a liczba jednostek jest wielokrotnie większa.

Dla codziennej pracy zmiana oznacza większą precyzję opisu, ale też dłuższą naukę i konieczność wsparcia narzędziami informatycznymi. Kod ICD-11 niesie więcej informacji niż kod ICD-10, lecz wymaga innego sposobu myślenia o dokumentowaniu rozpoznania.

Przejście z ICD-10 na ICD-11 – status w Polsce i harmonogram

To jest sedno tematu na 2026 r. ICD-11 jest obowiązującą klasyfikacją WHO od 1 stycznia 2022 r., a państwa członkowskie dostały kilkuletni okres na wdrożenie. W Polsce nowa klasyfikacja jeszcze nie obowiązuje – i nie wolno powoływać się na nią w decyzjach administracyjnych, co potwierdzało także orzecznictwo sądów administracyjnych.

Wdrożeniem kieruje Ministerstwo Zdrowia (Departament Lecznictwa). W pierwszym etapie, zakończonym w grudniu 2023 r., przetłumaczono ICD-11 na język polski w wersji przedostatecznej. Trwa drugi etap, finansowany z Funduszy Europejskich dla Rozwoju Społecznego, w którym współpracują Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji, Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego, Centrum e-Zdrowia oraz Główny Urząd Statystyczny.

Zakres prac pokazuje, jak złożone jest to przedsięwzięcie. Na drugi etap składa się między innymi:

• opracowanie zestawów kodów ICD-11 do nowelizacji rozporządzeń Ministra Zdrowia i zarządzeń Prezesa NFZ dotyczących świadczeń gwarantowanych (zadanie AOTMiT),
• uwzględnienie kodów ICD-11 w sprawozdawczości dotyczącej zgonów (GUS, Centrum e-Zdrowia, MZ),
• poprawa jakości polskiej wersji klasyfikacji oraz szkolenia personelu medycznego,
• dostosowanie i udostępnienie polskich wersji narzędzi informatycznych WHO.

Najważniejsze dla dyrektora są dwie informacje. Po pierwsze, oficjalna data wejścia ICD-11 w życie nie została wyznaczona – zapadnie dopiero, gdy gotowe będą zmiany w przepisach, systemy NFZ, ZUS, GUS i świadczeniodawców oraz szkolenia. Po drugie, planowany jest okres przejściowy, w którym kody ICD-10 i ICD-11 będą stosowane równolegle, a część świadczeniodawców może zostać zobowiązana do kodowania w nowej klasyfikacji wcześniej niż reszta. Z perspektywy praktycznej oznacza to, że nie warto czekać na komunikat o terminie – przygotowania kadrowe i systemowe można rozłożyć w czasie już teraz.

Najczęstsze błędy kodowania a rozliczenie z NFZ

W polskim systemie kody to nie formalność statystyczna, lecz mechanizm wyceny. Każda zakończona hospitalizacja jest przypisywana do grupy JGP na podstawie rozpoznania według ICD-10, procedur według ICD-9, wieku pacjenta i czasu pobytu. Robi to gruper – program udostępniany przez NFZ. Dopiero grupa JGP przekłada się na konkretną kwotę rozliczenia.

Konsekwencja jest dotkliwa: błąd w rozpoznaniu zasadniczym lub w procedurze potrafi przesunąć hospitalizację do innej, niżej wycenionej grupy. To realna różnica liczona w tysiącach złotych na pojedynczym pobycie. Mechanizm wyceny i powiązanie z taryfami AOTMiT opisaliśmy w przewodniku po kontraktowaniu z NFZ.

Jak przygotować placówkę i zespół kodujący

Przygotowanie do ICD-11 to projekt, który warto rozłożyć na miesiące, a nie odkładać do dnia ogłoszenia terminu. Punktem wyjścia jest uporządkowanie tego, co dzieje się już dziś w ICD-10 i ICD-9 – bo zespół, który dobrze koduje teraz, łatwiej przejdzie na nową klasyfikację.

Praktyczne kroki na najbliższe miesiące:

• Wyznacz osoby odpowiedzialne za kodowanie i traktuj je jako kompetencję, a nie dodatek do obowiązków lekarza. Dobrze opłaca się stały zespół lub koordynator rozliczeń.
• Prowadź wewnętrzną kontrolę kodowania na próbce hospitalizacji – pozwala wychwycić błędy, zanim zrobi to kontrola NFZ.
• Śledź komunikaty Ministerstwa Zdrowia i Centrum e-Zdrowia o postępie prac nad ICD-11 i korzystaj z udostępnianych szkoleń e-learningowych.
• Zapytaj dostawcę systemu HIS o plan obsługi ICD-11 i okresu przejściowego, w którym obie klasyfikacje będą używane równolegle.
• Zaplanuj szkolenia kadry z wyprzedzeniem – nowa logika kodu i kody rozszerzające wymagają praktyki, a nie jednorazowej prezentacji.

Takie podejście zamienia trudną zmianę systemową w kontrolowany proces. Placówka, która zacznie wcześnie, uniknie pośpiechu w momencie, gdy data wdrożenia zostanie wreszcie ogłoszona.

FAQ – ICD-10, ICD-9 i ICD-11 w szpitalu

Czym jest międzynarodowa klasyfikacja chorób?

To opracowany przez Światową Organizację Zdrowia system kodów opisujących choroby, urazy i przyczyny kontaktu z opieką zdrowotną. Służy do sprawozdawczości, statystyki, kodowania przyczyn zgonów i rozliczania świadczeń. W Polsce rozpoznania koduje się według ICD-10, a procedury według ICD-9.

Czym różni się ICD-10 od ICD-11?

ICD-11 jest klasyfikacją w pełni cyfrową z dłuższym, czteroznakowym kodem, kodami rozszerzającymi opisującymi m.in. ciężkość i umiejscowienie oraz możliwością łączenia kodów w jeden opis. Ma też więcej rozdziałów i jednostek niż ICD-10, która powstała jako klasyfikacja papierowa z kodem trzyznakowym.

Czy ICD-11 obowiązuje już w Polsce?

Nie. ICD-11 jest obowiązującą klasyfikacją WHO od 1 stycznia 2022 r., ale w Polsce nie została jeszcze wprowadzona w życie. Trwa drugi etap prac wdrożeniowych prowadzony przez Ministerstwo Zdrowia z AOTMiT, CMKP, Centrum e-Zdrowia i GUS. Data oficjalnego wdrożenia zostanie ogłoszona, gdy system będzie gotowy.

Do czego służą kody ICD-9 w polskim szpitalu?

ICD-9 w polskim wydaniu to Międzynarodowa Klasyfikacja Procedur Medycznych udostępniana przez NFZ. Koduje się nią wykonane czynności diagnostyczne i lecznicze. Razem z rozpoznaniem ICD-10 procedura ICD-9 jest podstawą przypisania hospitalizacji do grupy JGP.

Jak kody ICD wpływają na rozliczenie z NFZ?

Rozpoznanie ICD-10 i procedura ICD-9 trafiają do grupera JGP, który na podstawie tych danych, wieku pacjenta i czasu pobytu wyznacza grupę JGP i jej wycenę. Błąd w kodzie może przesunąć hospitalizację do niżej wycenionej grupy, co oznacza realną stratę finansową.

Jak przygotować zespół kodujący na ICD-11?

Najpierw uporządkuj kodowanie w ICD-10 i ICD-9, wyznacz osoby odpowiedzialne i prowadź wewnętrzną kontrolę na próbce hospitalizacji. Korzystaj ze szkoleń udostępnianych przez Centrum e-Zdrowia, śledź komunikaty o postępie wdrożenia i ustal z dostawcą systemu HIS plan obsługi okresu przejściowego, w którym obie klasyfikacje będą używane równolegle.

Materiał ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi porady prawnej. Stan na dzień 28 czerwca 2026 r. W sprawach indywidualnych skonsultuj się ze specjalistą ds. rozliczeń lub statystyki medycznej.