Remonty i przebudowy w placówkach medycznych, takich jak szpitale, są nieuniknione w celu modernizacji infrastruktury, poprawy warunków leczenia i dostosowania obiektów do współczesnych standardów. Jednak prace budowlane w funkcjonujących szpitalach niosą ze sobą poważne ryzyko zakażeń szpitalnych (HAI – Healthcare-Associated Infections). Pył budowlany, grzyby pleśniowe (np. Aspergillus spp.), bakterie i inne drobnoustroje mogą być uwalniane do powietrza, co stanowi szczególne zagrożenie dla pacjentów o obniżonej odporności – onkologicznych, po transplantacjach czy na oddziałach intensywnej terapii.
W Polsce aktualnie trwają lub są planowane liczne inwestycje w szpitale, m.in.:
- Szpital Południowy w Warszawie – planowana modernizacja budynku (ok. 100 mln zł), tworzenie przychodni i miejsc opieki długoterminowej (lata 2025–2029).
- Centralny Szpital Kliniczny MSWiA w Warszawie – trwająca rozbudowa o kilkaset łóżek, modernizacje bloków operacyjnych i termomodernizacja.
- Zachodniopomorskie Centrum Onkologii w Szczecinie oraz powiązane oddziały onkologiczne (np. w Uniwersyteckim Szpitalu Klinicznym nr 2 PUM) – duże inwestycje z Funduszu Medycznego (ponad 200–300 mln zł na centrum), przebudowy i doposażenie w celu poprawy infrastruktury onkologicznej.
W takich obiektach, gdzie pacjenci są szczególnie wrażliwi, kluczowe jest wdrożenie rygorystycznych procedur higieny i kontroli zakażeń podczas prac budowlanych.
Główne zagrożenia podczas remontów szpitalnych
- Pył i zanieczyszczenia powietrzne – prace rozbiórkowe, szlifowanie, wiercenie generują pył zawierający zarodniki grzybów (np. Aspergillus), bakterie (np. Legionella z instalacji wodnych) czy cząstki stałe.
- Zanieczyszczenie wody – prace przy instalacjach wodno-kanalizacyjnych mogą prowadzić do uwolnienia biofilmu i bakterii (np. Pseudomonas aeruginosa).
- Hałas, wibracje i ruch osób – zwiększony ruch pracowników budowlanych zwiększa ryzyko przenoszenia drobnoustrojów na odzieży i obuwiu.
- Przerwy w systemach HVAC – zmiany w wentylacji mogą zakłócić przepływ powietrza i ciśnienie w salach operacyjnych czy izolatkach.
Bez odpowiednich środków zapobiegawczych dochodziło do epidemii aspergilozy czy legionelozy związanych z remontami (dane międzynarodowe: CDC, ECDC).
Kluczowe narzędzie: ICRA (Infection Control Risk Assessment)
Międzynarodowym standardem jest **Ocena Ryzyka Zakażeń podczas Budowy (ICRA)**, zalecana przez CDC, ASHE i FGI (Facilities Guidelines Institute). W Polsce, choć nie ma jednego obligatoryjnego dokumentu, szpitale stosują podobne zasady na podstawie:
- Rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie szczegółowych wymagań sanitarnych i higienicznych.
- Wytycznych GIS i konsultantów wojewódzkich ds. epidemiologii.
- Norm CSA Z317.13 oraz europejskich zaleceń ECDC.
ICRA to proces wielodyscyplinarny (zespół: epidemiolog, kierownik oddziału, inżynier budowlany, firma wykonawcza). Obejmuje:
- Klasyfikację ryzyka pacjentów (niskie/średnie/wysokie/najwyższe – np. onkologia = najwyższe).
- Klasyfikację prac (Typ A – inspekcja, Typ B – małe prace, Typ C – prace generujące pył, Typ D – duże rozbiórki).
- Macierz ryzyk (Class I–IV) określająca wymagane środki (np. bariery pyłoszczelne, podciśnienie, HEPA-filtry).
Przykładowa macierz (na podstawie ASHE ICRA 2.0):
| Klasa ryzyka | Przykładowe środki ochronne |
|---|---|
| Class I | Prace poza godzinami pacjentów, codzienne sprzątanie |
| Class II | Bariery z folii, mokre metody pracy, odkurzacze HEPA |
| Class III | Szczelne bariery, anteroom (śluza), podciśnienie (-0,01 do -0,03 in wg), monitoring powietrza |
| Class IV | Pełna izolacja, przeniesienie pacjentów, HEPA-scrubbery, pozwolenie na prace od zespołu ds. zakażeń |
Praktyczne środki higieny i dezynfekcji
Bariery i izolacja strefy prac
– Szczelne ścianki tymczasowe (nie folia na suwak!), anteroom do zmiany odzieży.
– Podciśnienie w strefie budowy (HEPA-filtry + wentylatory wyrzucające powietrze na zewnątrz).
Kontrola pyłu
– Mokre metody cięcia/szlifowania.
– Odkurzacze HEPA i maty lepkie przy wejściach.
– Codzienne usuwanie odpadów w szczelnych pojemnikach.
Higiena personelu budowlanego
– Szkolenia z mikrobiologii środowiskowej.
– Czysta odzież i obuwie (bunny suits, ochraniacze).
– Oddzielne drogi komunikacji (nie przez strefy pacjentów).
Dezynfekcja powierzchni i powietrza
– Preparaty biobójcze o szerokim spektrum (np. na bazie nadtlenku wodoru, czwartorzędowe amony).
– Dezynfekcja końcowa po zakończeniu etapu (mgła, UV-C w uzasadnionych przypadkach).
– Monitoring mikrobiologiczny powietrza i powierzchni (płytki osadowe, PCR na Aspergillus).
Kontrola instalacji wodnych
– Filtry na punktach poboru wody.
– Płukanie i dezynfekcja termiczna/chlorowa instalacji po pracach.
Monitoring i audyty
– Codzienne inspekcje przez zespół ds. zakażeń.
– Pomiar ciśnienia, liczby cząstek pyłu, posiewy środowiskowe.
Remonty szpitali, takie jak te w Szpitalu Południowym, MSWiA czy centrach onkologicznych w Szczecinie, muszą być prowadzone z najwyższą starannością higieniczną. Wdrożenie protokołu ICRA, barier pyłoszczelnych, podciśnienia i ścisłego monitoringu pozwala zminimalizować ryzyko zakażeń do poziomu akceptowalnego. Kluczem jest współpraca interdyscyplinarna od fazy projektowej po odbiór prac. Tylko wtedy modernizacja przyniesie korzyści pacjentom, a nie dodatkowe zagrożenia.
Źródła zaleceń: ASHE ICRA 2.0, CDC Guidelines for Environmental Infection Control, wytyczne GIS i polskie rozporządzenia sanitarne. W razie planowania prac – zawsze konsultacja z wojewódzkim konsultantem ds. epidemiologii!
dsai, Zdjęcie z Pexels (autor: Pavel Danilyuk)