Domy Pomocy Społecznej (DPS) odgrywają kluczową rolę w systemie wsparcia osób z niepełnosprawnościami, szczególnie tych wymagających stałej opieki i rehabilitacji. Rehabilitacja społeczna w DPS obejmuje szeroki zakres działań: terapię zajęciową, trening umiejętności społecznych, aktywizację poprzez warsztaty, integrację ze środowiskiem lokalnym oraz przygotowanie do możliwie samodzielnego życia. Celem jest nie tylko zapewnienie opieki, ale przede wszystkim pobudzenie aktywności mieszkańców, wyrabianie zaradności osobistej i umożliwienie uczestnictwa w życiu społecznym.
W 2025 roku ważnym narzędziem wspomagającym rehabilitację społeczną w DPS jest program **„Aktywny Samorząd”** finansowany przez Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON). Program ten, z budżetem 275,8 mln zł (wzrost w porównaniu z rokiem poprzednim), kontynuuje dotychczasowe formy wsparcia, a maksymalne kwoty dofinansowania w większości zadań zostały zwaloryzowane o 5%. Choć skierowany głównie do osób żyjących w społeczności lokalnej, może być skutecznie integrowany z procesem rehabilitacji mieszkańców DPS, zwłaszcza w zakresie likwidacji barier transportowych, informacyjnych i w poruszaniu się.
Czym jest program „Aktywny Samorząd” w 2025 roku?
Program podzielony jest na dwa moduły. Moduł I koncentruje się na likwidacji barier utrudniających aktywizację społeczną i zawodową. Nabór wniosków w tym module trwa od 1 marca do 31 sierpnia 2025 roku (z wyjątkiem Obszaru E, gdzie wnioski można składać przez cały rok, od 2 stycznia do 31 grudnia 2025). Moduł II dotyczy pomocy w uzyskaniu wykształcenia wyższego, z naborem wniosków prowadzonym w dwóch turach: do 31 marca 2025 roku (dla roku akademickiego 2024/2025) oraz od 1 września do 10 października 2025 roku (dla roku akademickiego 2025/2026).
W kontekście rehabilitacji społecznej mieszkańców DPS kluczowe znaczenie mają wybrane obszary wsparcia w ramach Modułu I. Poniższa tabela przedstawia te, które najczęściej mogą być wykorzystywane w DPS:
| Obszar | Przykładowe formy wsparcia | Maksymalne dofinansowanie (po waloryzacji o 5%) | Korzyści dla rehabilitacji społecznej w DPS |
|——–|————————————|————————————————-|——————————————–|
| **A** – bariery transportowe | Zakup oprzyrządowania do samochodu, dofinansowanie do kursu i egzaminu na prawo jazdy kat. B | Do ok. 15–25 tys. zł (zależnie od zadania) | Umożliwia wyjazdy poza DPS (wizyty rodzinne, terapie zewnętrzne, wydarzenia kulturalne) |
| **B** – bariery w dostępie do informacji | Zakup sprzętu elektronicznego (laptop, tablet, smartfon), oprogramowania, urządzeń brajlowskich, szkolenia | Do 40–50 tys. zł + szkolenia | Kontakt online z rodziną, edukacja zdalna, dostęp do kultury i informacji – kluczowe dla aktywizacji społecznej |
| **C** – bariery w poruszaniu się | Wózek inwalidzki elektryczny, skuter inwalidzki, protezy kończyn, utrzymanie sprawności sprzętu | Do 28 875 zł (wózek elektryczny, z możliwością zwiększenia na podstawie opinii eksperta) | Zwiększona mobilność wewnątrz i poza DPS, udział w zajęciach grupowych, wyjściach integracyjnych |
| **D** – utrzymanie aktywności zawodowej | Opieka nad osobą zależną (żłobek/przedszkole) | Do kilku tys. zł miesięcznie | Dotyczy mieszkańców DPS pełniących rolę opiekunów (rzadziej, ale możliwe w przypadkach przygotowania do samodzielności) |
| **E** – pomoc w rehabilitacji (wentylacja domowa) | Refundacja kosztów energii elektrycznej | Indywidualnie | Wsparcie dla osób z ciężkimi niepełnosprawnościami wymagającymi sprzętu medycznego |
Wnioski składa się elektronicznie poprzez System Obsługi Wsparcia (SOW) na portalu PFRON – proces jest uproszczony, z kreatorem wniosków, możliwością pomocy mobilnego asystenta oraz punktami informacyjnymi w oddziałach PFRON.
Możliwości integracji programu z rehabilitacją społeczną w DPS
Mieszkańcy DPS często posiadają znaczny lub umiarkowany stopień niepełnosprawności, co spełnia podstawowe warunki udziału w „Aktywnym Samorządzie”. Kluczowe jest aktywne włączenie się kadry DPS (terapeutów, pracowników socjalnych, kierownictwa) w proces aplikowania o środki:
- Indywidualny Plan Wsparcia (IPW) – w DPS powinien uwzględniać możliwość skorzystania z „Aktywnego Samorządu”. Terapeuta zajęciowy lub psycholog może pomóc w identyfikacji potrzeb (np. wózek elektryczny dla osoby z problemami locomotorowymi).
- Współpraca z PCPR/MOPS – wnioski składane są w powiatowym centrum pomocy rodzinie (PCPR) lub miejskim ośrodku pomocy społecznej właściwym ze względu na miejsce zamieszkania (DPS jest miejscem zamieszkania). DPS może pełnić rolę pośrednika: zbierać dokumenty, pomagać w wypełnianiu wniosków w SOW, koordynować opinie lekarskie.
- Przykłady praktycznego wykorzystania – dofinansowanie z programu „Aktywny Samorząd” może przybrać różne formy w procesie rehabilitacji mieszkańców DPS:
– Zakup tabletu lub laptopa z oprogramowaniem udźwiękawiającym – umożliwia udział w wideorozmowach z rodziną, kursach online, co zmniejsza izolację społeczną.
– Dofinansowanie wózka elektrycznego – mieszkaniec może samodzielniej poruszać się po terenie DPS i poza nim, brać udział w wyjściach integracyjnych.
– Dofinansowanie do kursu i egzaminu na prawo jazdy kat. B – dla osób z lżejszymi dysfunkcjami, jako element przygotowania do ewentualnego opuszczenia DPS i życia w społeczności. - Efekty rehabilitacyjne – wykorzystanie środków z programu przekłada się na wymierne korzyści w rehabilitacji społecznej, m.in.:
– Zwiększenie samodzielności i poczucia własnej wartości.
– Lepsza integracja ze społecznością lokalną (wyjścia do teatru, na zakupy, spotkania).
– Redukcja ryzyka wykluczenia cyfrowego i transportowego.
Wyzwania i rekomendacje
- Bariery administracyjne – nie wszyscy mieszkańcy DPS mają pełną zdolność do czynności prawnych; w takich przypadkach wniosek składa opiekun prawny lub dyrektor DPS za zgodą sądu.
- Brak świadomości – wielu terapeutów i kierowników DPS nie kojarzy programu z możliwościami dla stałych mieszkańców. Warto organizować szkolenia wewnętrzne.
Rekomendacje:
- Tworzyć w DPS zespoły ds. pozyskiwania zewnętrznych dofinansowań (w tym „Aktywny Samorząd”).
- Współpracować z lokalnymi PCPR – zapraszać przedstawicieli na spotkania informacyjne w DPS.
- Monitorować efekty: po uzyskaniu sprzętu prowadzić ewaluację wpływu na aktywność społeczną mieszkańca.
Integracja rehabilitacji społecznej w Domach Pomocy Społecznej z programem „Aktywny Samorząd” 2025 otwiera realne możliwości zwiększenia jakości życia mieszkańców. Dzięki wyższemu budżetowi, zwaloryzowanym kwotom dofinansowania i uproszczonym procedurom (SOW) warto aktywnie korzystać z tego narzędzia. Każdy zakupiony wózek, tablet czy dofinansowane prawo jazdy to krok ku większej samodzielności i integracji – zgodny z ideą zarówno rehabilitacji społecznej, jak i hasłem programu: **Samodzielność – Aktywność – Mobilność!**
dsai, na podstawie informacji w portalu PFRON (sow.pfron.org.pl), Zdjęcie z Pexels (autor: RDNE Stock project)