Narodowy Program Zdrowia (NPZ) to główny dokument polityki zdrowia publicznego w Polsce – i w 2026 r. obowiązuje on w przedłużonej wersji, a nie jako nowy program. Rozporządzeniem przyjętym przez Radę Ministrów 29 grudnia 2025 r. wydłużono dotychczasowy NPZ na lata 2021-2025 do końca 2026 r., zamiast uchwalać nową edycję. Powód jest prosty: trwa nowelizacja ustawy o zdrowiu publicznym, która ma być podstawą kolejnego programu po 2026 r., a do tego czasu rząd chce zachować ciągłość działań. Dla dyrektora szpitala i samorządu oznacza to znany zestaw pięciu celów operacyjnych, finansowanie w trybie konkursów i wniosków oraz brak dodatkowych środków na 2026 r. Poniżej tłumaczymy, czym jest NPZ, jakie ma cele, co z niego wynika dla placówki i gdzie szukać pieniędzy na zadania. Stan na lipiec 2026 r.
Artykuł przygotowano na podstawie ustawy z 11 września 2015 r. o zdrowiu publicznym, rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021-2025 (Dz.U. 2021 poz. 642) wraz z nowelizacją przedłużającą program do końca 2026 r. (przyjętą przez Radę Ministrów 29 grudnia 2025 r.), a także materiałów Ministerstwa Zdrowia, Kancelarii Prezesa Rady Ministrów oraz wytycznych Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji dotyczących programów polityki zdrowotnej. Stan na dzień 7 lipca 2026 r. Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych rekomendujemy konsultację ze specjalistą.
Kluczowe wnioski
- NPZ to dokument ustanawiany rozporządzeniem Rady Ministrów na podstawie ustawy z 11 września 2015 r. o zdrowiu publicznym; sporządza się go na okres nie krótszy niż pięć lat.
- W 2026 r. obowiązuje przedłużona wersja NPZ 2021-2025. Rozporządzenie przyjęte 29 grudnia 2025 r. wydłużyło program do końca 2026 r., bez tworzenia nowej edycji i bez dodatkowych środków.
- Program realizuje pięć celów operacyjnych: profilaktyka nadwagi i otyłości, profilaktyka uzależnień, promocja zdrowia psychicznego, zdrowie środowiskowe i choroby zakaźne oraz odpowiedź na wyzwania demograficzne.
- Zadania finansowane są z budżetu państwa i państwowych funduszy celowych w trybie konkursów ofert i wniosków; realizatorem może być m.in. podmiot leczniczy. Co najmniej 3 proc. środków idzie na zadania wspierające.
- Samorząd realizuje cele NPZ głównie przez programy polityki zdrowotnej, które przed wdrożeniem wymagają pozytywnej lub warunkowej opinii AOTMiT.
Czym jest Narodowy Program Zdrowia i kto go ustanawia
Narodowy Program Zdrowia to dokument strategiczny, który porządkuje politykę zdrowia publicznego państwa: wyznacza cele, przypisuje zadania konkretnym podmiotom i określa zasady ich finansowania. Ustanawia go Rada Ministrów w drodze rozporządzenia, na podstawie ustawy z 11 września 2015 r. o zdrowiu publicznym. Program opiera się na współdziałaniu administracji rządowej, samorządu i podmiotów spoza sektora publicznego.
Ustawa wymaga, by NPZ sporządzać na okres nie krótszy niż pięć lat – stąd kolejne edycje obejmują kilka lat naraz. Celem strategicznym obecnego programu jest wydłużenie liczby lat przeżytych w zdrowiu oraz zmniejszenie społecznych nierówności w zdrowiu. NPZ jest instrumentem polityki zdrowotnej, a nie mechanizmem finansowania bieżącego leczenia – to odróżnia go od kontraktu z NFZ. Szerszy obraz instytucji i zależności opisujemy w przewodniku po systemie ochrony zdrowia w Polsce.
W 2026 r. obowiązuje przedłużona wersja programu z lat 2021-2025. Zamiast uchwalać nową edycję, rząd znowelizował dotychczasowe rozporządzenie i wydłużył jego obowiązywanie do końca 2026 r. Decyzję uzasadniono potrzebą ciągłości działań oraz trwającymi pracami nad nowelizacją ustawy o zdrowiu publicznym, która ma być podstawą kolejnego programu.
Cele operacyjne NPZ
Cel strategiczny program realizuje przez pięć celów operacyjnych. To wokół nich budowane są konkretne zadania i konkursy, w których placówki i organizacje mogą uczestniczyć.
Pięć celów operacyjnych obecnego NPZ to:
- Profilaktyka nadwagi i otyłości – prawidłowe żywienie, aktywność fizyczna, edukacja, w tym działania wobec pacjentów z cukrzycą.
- Profilaktyka uzależnień – alkohol, nikotyna, substancje psychoaktywne i uzależnienia behawioralne.
- Promocja zdrowia psychicznego – programy profilaktyczne, wsparcie i przeciwdziałanie kryzysom.
- Zdrowie środowiskowe i choroby zakaźne – czynniki środowiskowe, zapobieganie zakażeniom i ich monitorowanie.
- Odpowiedź na wyzwania demograficzne – zdrowie prokreacyjne oraz zdrowe i aktywne starzenie się.
Przy przedłużeniu programu katalog zadań uzupełniono o nowe elementy odpowiadające bieżącym wyzwaniom – między innymi badania zdrowia dzieci i młodzieży, badania nad starzeniem się populacji, działania dotyczące zdrowia środowiskowego i klimatu oraz rozwój systemów monitorowania zdrowia publicznego.
Co NPZ oznacza dla szpitala i POZ
Dla placówki NPZ to przede wszystkim źródło zadań profilaktycznych i edukacyjnych, w które można się włączyć jako realizator, oraz ramy dla działań prozdrowotnych prowadzonych z myślą o pacjentach. To nie jest dodatkowy strumień finansowania leczenia, lecz obszar profilaktyki i promocji zdrowia, równoległy do rozliczeń z NFZ.
W praktyce podmiot leczniczy może występować o realizację zadań NPZ w konkursach ogłaszanych przez ministra lub innych dysponentów środków, a także realizować programy polityki zdrowotnej zlecane przez samorząd. Działania te wpisują się w szerszy zakres odpowiedzialności kadry zarządzającej – od planowania po sprawozdawczość – który opisujemy w materiale o obowiązkach dyrektora szpitala.
Profilaktyka i promocja zdrowia łączą się też z jakością i bezpieczeństwem opieki. Cele NPZ, takie jak prewencja zakażeń czy zdrowie psychiczne, mają wspólny mianownik z wewnętrznym systemem jakości placówki, o którym piszemy w przewodniku po standardach bezpieczeństwa pacjenta.
Dotacje i finansowanie zadań NPZ
Zadania NPZ finansowane są ze środków budżetu państwa oraz państwowych funduszy celowych pozostających w dyspozycji ministra właściwego do spraw zdrowia i ministra właściwego do spraw kultury fizycznej, a także ze środków własnych realizatorów. Podstawowy tryb przekazywania pieniędzy to konkurs ofert oraz tryby pozakonkursowe, zgodnie z ustawą o zdrowiu publicznym.
Realizatorem zadania może być podmiot, którego cele lub działalność dotyczą spraw objętych zadaniem – w tym podmiot leczniczy, uczelnia czy organizacja pozarządowa. Ustawa przewiduje, że co najmniej 3 proc. środków przeznacza się na tak zwane zadania wspierające, które ułatwiają realizację celów operacyjnych. Warto przy tym pamiętać, że przedłużenie programu na 2026 r. nie wiązało się ze zwiększeniem finansowania.
Środki z NPZ to jedno z wielu źródeł, z których korzysta placówka planująca rozwój. Szerzej o łączeniu funduszy, dotacji i inwestycji piszemy w przewodniku po finansowaniu i inwestycjach szpitala.
O środki z konkursów NPZ konkuruje się ofertą złożoną w wyznaczonym terminie i zgodną z warunkami ogłoszenia. Najczęstszą przyczyną odrzucenia nie jest słaby pomysł, lecz brak wymaganego dokumentu lub spóźnienie. Ofertę warto przygotować i złożyć z zapasem czasu.
Rola samorządu i programy polityki zdrowotnej
Samorząd ma w NPZ szczególne miejsce. Gmina, powiat i województwo są zarazem inicjatorami i organizatorami działań prozdrowotnych w swojej społeczności, a głównym narzędziem są programy polityki zdrowotnej. To zaplanowane interwencje zdrowotne – na przykład szczepienia, badania przesiewowe czy programy wsparcia psychicznego – finansowane ze środków publicznych.
Najważniejszy jest tryb ich uruchamiania. Projekt programu polityki zdrowotnej podlega zaopiniowaniu przez Agencję Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji. Prezes AOTMiT wydaje opinię pozytywną, warunkową albo negatywną, a dopiero program z opinią pozytywną lub warunkową może zostać uchwalony, wdrożony i sfinansowany. Realizatora wyłania się w konkursie ofert, a same programy powinny być spójne z regionalnymi politykami zdrowotnymi i mapami potrzeb zdrowotnych.
Z perspektywy praktycznej oznacza to, że placówka współpracująca z samorządem najczęściej występuje w roli realizatora wybranego w konkursie – a powodzenie zależy od dopasowania programu do realnych potrzeb populacji i od poprawności dokumentacji.
Mierniki i sprawozdawczość
NPZ jest programem rozliczanym z efektów, nie tylko z wydatków. Każdemu celowi operacyjnemu przypisano mierniki, a realizatorzy zadań mają obowiązek sprawozdawczy wobec dysponenta środków. Na poziomie krajowym Rada Ministrów przedstawia parlamentowi informację o realizacji zadań z zakresu zdrowia publicznego, a monitorowaniu służą m.in. rozwijane systemy danych o zdrowiu publicznym.
Dane z ostatnich lat pokazują kierunek zmian, do których program ma się przyczyniać. W uzasadnieniu przedłużenia wskazano poprawę części wskaźników zdrowotnych w latach 2015-2023, w tym wzrost oczekiwanej długości życia oraz spadek liczby samobójstw o około 15 proc. względem 2015 r. Polska wciąż pozostaje jednak poniżej średniej długości życia w Unii Europejskiej, co tłumaczy nacisk na konsekwentną, wieloletnią politykę zdrowia publicznego.
Zestawienie pięciu celów operacyjnych, ścieżka udziału w konkursie krok po kroku oraz wskazówka, gdzie szukać środków – na jednej stronie do druku.
Pobierz PDF (mapa celów)
Jeśli planujesz udział placówki w konkursie NPZ lub program polityki zdrowotnej z samorządem, skontaktuj się z naszą redakcją. Odpowiadamy na pytania dotyczące prawa medycznego, zarządzania i higieny szpitalnej.
Napisz do nas
FAQ – Narodowy Program Zdrowia 2026
Czym jest Narodowy Program Zdrowia?
To dokument strategiczny polityki zdrowia publicznego, ustanawiany rozporządzeniem Rady Ministrów na podstawie ustawy z 11 września 2015 r. o zdrowiu publicznym. Wyznacza cele operacyjne, przypisuje zadania administracji, samorządowi i innym podmiotom oraz określa zasady ich finansowania. Sporządza się go na okres nie krótszy niż pięć lat.
Czy w 2026 roku obowiązuje nowy Narodowy Program Zdrowia?
Nie. W 2026 r. obowiązuje przedłużona wersja NPZ na lata 2021-2025. Rozporządzenie przyjęte przez Radę Ministrów 29 grudnia 2025 r. wydłużyło program do końca 2026 r., zamiast uchwalać nową edycję. Nowy program ma powstać po zakończeniu prac nad nowelizacją ustawy o zdrowiu publicznym.
Jakie są cele operacyjne NPZ?
Pięć celów: profilaktyka nadwagi i otyłości, profilaktyka uzależnień, promocja zdrowia psychicznego, działania na rzecz zdrowia środowiskowego oraz zapobieganie chorobom zakaźnym, a także odpowiedź na wyzwania demograficzne (zdrowie prokreacyjne oraz zdrowe i aktywne starzenie się).
Skąd pochodzą pieniądze na zadania NPZ?
Z budżetu państwa i państwowych funduszy celowych w dyspozycji ministra zdrowia oraz ministra do spraw kultury fizycznej, a także ze środków własnych realizatorów. Środki przekazywane są głównie w trybie konkursu ofert i trybach pozakonkursowych. Co najmniej 3 proc. środków przeznacza się na zadania wspierające. Przedłużenie programu na 2026 r. nie zwiększyło finansowania.
Jak szpital lub przychodnia może włączyć się w NPZ?
Placówka może wystąpić jako realizator zadania w konkursie ofert ogłaszanym przez ministra lub innego dysponenta środków, albo realizować program polityki zdrowotnej zlecony przez samorząd. Warunkiem powodzenia jest złożenie kompletnej oferty w terminie i zgodnie z warunkami ogłoszenia.
Jaka jest rola samorządu w NPZ?
Gmina, powiat i województwo inicjują i organizują działania prozdrowotne, głównie przez programy polityki zdrowotnej. Projekt takiego programu wymaga opinii AOTMiT – pozytywnej lub warunkowej – zanim zostanie uchwalony i sfinansowany. Realizatora wyłania się w konkursie ofert, a program powinien być spójny z mapami potrzeb zdrowotnych.
- Ustawa z 11 września 2015 r. o zdrowiu publicznym – podstawa NPZ, zasady finansowania zadań.
- Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021-2025 (Dz.U. 2021 poz. 642) wraz z nowelizacją przedłużającą program do końca 2026 r.
- Ministerstwo Zdrowia i Kancelaria Prezesa Rady Ministrów – informacje o celach operacyjnych i zakresie zadań NPZ.
- Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji – opiniowanie programów polityki zdrowotnej, wytyczne dla JST.
- Ustawa z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych – tryb konkursu na realizatora programu polityki zdrowotnej.
Materiał ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi porady prawnej. Stan na dzień 7 lipca 2026 r. W sprawach indywidualnych skonsultuj się ze specjalistą.