Honorowemu dawcy krwi przysługują 2 dni wolne od pracy: w dniu oddania krwi oraz w dniu bezpośrednio następnym. Oba dni są w pełni płatne, a od 1 maja 2026 r. przepisy doprecyzowano – drugi dzień można wykorzystać wyłącznie tuż po dniu faktycznej donacji, bez prawa do przesunięcia czy ekwiwalentu. Dla działu kadr szpitala to uprawnienie bywa kłopotliwe w rozliczeniu, bo personel medyczny ma składniki zmienne wynagrodzenia (dyżury, dodatki nocne i świąteczne) i pracuje w systemie zmianowym. Ten poradnik pokazuje, ile dni wolnego za oddanie krwi przysługuje w 2026 r., na jakiej podstawie prawnej, jak prawidłowo udzielić zwolnienia i jak policzyć za nie wynagrodzenie.
- Za skuteczne oddanie krwi przysługują 2 dni wolne – dzień donacji i dzień następny – na stałe od 2023 r. (ustawa o Krajowej Sieci Onkologicznej zmieniła ustawę o publicznej służbie krwi).
- Oba dni są w pełni płatne; wynagrodzenie liczy się jak za urlop, a składniki zmienne (dyżury, dodatki) – jako przeciętną z miesiąca, w którym przypadło zwolnienie.
- Od 1 maja 2026 r. drugi dzień przysługuje tylko bezpośrednio po dniu faktycznego oddania krwi; przy nieudanej donacji pozostaje wyłącznie zwolnienie na czas badań.
- Podstawą rozliczenia jest zaświadczenie z centrum krwiodawstwa – dnia wolnego nie wolno traktować jak urlopu okolicznościowego ani wypoczynkowego.
Najwięcej skorzystają z niego działy kadr i kierownicy placówek medycznych, którzy muszą prawidłowo udzielić i rozliczyć zwolnienie – zwłaszcza przy pracy zmianowej i zmiennych składnikach pensji. Pomocny będzie też dla samego pracownika-krwiodawcy. Nie znajdziesz tu porad medycznych dotyczących samej donacji ani zasad kwalifikacji dawcy – to domena centrów krwiodawstwa.
Ile dni wolnego przysługuje za oddanie krwi w 2026 r.?
Honorowemu dawcy krwi przysługują 2 dni zwolnienia od pracy za każdą skuteczną donację: w dniu, w którym oddaje krew lub jej składniki, oraz w dniu bezpośrednio następnym. Uprawnienie obejmuje krew pełną, osocze i płytki. Podstawą jest art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy z 22 sierpnia 1997 r. o publicznej służbie krwi.
Wymiar dwóch dni nie jest rozwiązaniem tymczasowym. Pierwotnie krwiodawcy przysługiwał jeden dzień wolny. Drugi dzień wprowadzono jako wsparcie w okresie pandemii COVID-19, a ustawa z 9 marca 2023 r. o Krajowej Sieci Onkologicznej utrwaliła go na stałe, nowelizując ustawę o publicznej służbie krwi. Od tego momentu dwa dni wolne to trwały element prawa pracy, niezależny od stanu epidemicznego.
Częstotliwość donacji przekłada się na realną pulę dni w roku. Mężczyźni mogą oddawać krew pełną do 6 razy w roku, kobiety do 4 razy – co przy dwóch dniach za donację daje odpowiednio do 12 i do 8 dni wolnych rocznie. W placówce zatrudniającej aktywnych krwiodawców jest to czynnik, który warto uwzględnić w planowaniu grafików.
Co zmieniło się od 1 maja 2026 r.?
Od 1 maja 2026 r. obowiązuje doprecyzowanie, które nie odbiera krwiodawcom dwóch dni wolnych – wbrew krążącej informacji o ich utracie. Zmiana porządkuje wyłącznie dwie kwestie: moment wykorzystania drugiego dnia oraz sytuację, w której do pobrania krwi ostatecznie nie doszło.
Po pierwsze, drugi dzień wolny można wykorzystać wyłącznie bezpośrednio po dniu faktycznego oddania krwi. Nie wolno go rozdzielać, przesuwać na inny termin ani zamieniać na ekwiwalent pieniężny. Jeżeli pracownik stawi się do pracy w dniu następnym po donacji, prawo do tego zwolnienia przepada.
Po drugie, jeżeli mimo zgłoszenia się do centrum krwiodawstwa donacja nie dojdzie do skutku (np. z powodu negatywnej kwalifikacji lekarskiej), pracownikowi nie przysługuje cały dzień wolny, a jedynie zwolnienie na czas niezbędny do przeprowadzenia badań. Za ten czas pracownik również zachowuje prawo do wynagrodzenia.
Wiosną 2026 r. wśród pracowników pojawiła się informacja, że od maja krwiodawcy stracą drugi dzień wolny. To nieprawda. Przywilej dwóch dni pozostaje nienaruszony – zmieniły się wyłącznie zasady dotyczące przypadków, w których krwi ostatecznie nie pobrano.
Jak udzielić i rozliczyć dzień wolny krwiodawcy – krok po kroku
Prawidłowe udzielenie zwolnienia opiera się na dokumencie z centrum krwiodawstwa i właściwym ujęciu nieobecności w ewidencji czasu pracy. Poniższa procedura porządkuje obowiązki działu kadr placówki.
Krok 1: Przyjmij zgłoszenie i zaświadczenie
Pracownik powinien uprzedzić pracodawcę o planowanej donacji, a w sytuacjach nagłych poinformować niezwłocznie. Podstawą rozliczenia jest zaświadczenie wydane przez regionalne centrum krwiodawstwa i krwiolecznictwa (lub Wojskowe Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa albo CKiK utworzone przez ministra spraw wewnętrznych). Dokument wskazuje czas przysługującego zwolnienia i stanowi podstawę usprawiedliwienia nieobecności.
Krok 2: Ujmij nieobecność prawidłowo w ewidencji
Dzień wolny za oddanie krwi to zwolnienie od pracy na podstawie przepisów o publicznej służbie krwi – nie urlop wypoczynkowy ani okolicznościowy. W ewidencji czasu pracy oznacz go jako usprawiedliwioną, płatną nieobecność z tego tytułu. Nie pomniejszaj puli urlopu wypoczynkowego pracownika.
Krok 3: Nalicz wynagrodzenie za czas zwolnienia
Za czas zwolnienia pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia obliczanego jak wynagrodzenie urlopowe (§ 5 ust. 1 rozporządzenia z 29 maja 1996 r.), z zastrzeżeniem, że składniki zmienne ustala się jako przeciętną z miesiąca, w którym przypadło zwolnienie. Mechanikę tego wyliczenia – kluczową w szpitalu – opisujemy w kolejnej sekcji.
Jak obliczyć wynagrodzenie za dzień wolny przy składnikach zmiennych?
Wynagrodzenie za dzień wolny krwiodawcy ustala się według zasad obowiązujących przy wynagrodzeniu urlopowym. Składniki stałe (wynagrodzenie zasadnicze, dodatek stażowy, stała premia miesięczna) wypłaca się w pełnej, niezmienionej wysokości – nie dzieli się miesiąca na część przepracowaną i dzień wolny. Składniki zmienne (dyżury, dodatki za pracę w nocy, w niedziele i święta) oblicza się jako przeciętną z miesiąca, w którym przypadło zwolnienie.
To rozróżnienie jest szczególnie istotne w szpitalu, bo personel medyczny rzadko ma wyłącznie stałą pensję. Pielęgniarka czy ratownik łączą wynagrodzenie zasadnicze ze zmiennymi dodatkami za dyżury i pracę nocną – i właśnie te zmienne składniki trzeba uwzględnić w wynagrodzeniu za dzień wolny. Wysokości stawek zasadniczych i dodatków znajdziesz w przewodniku po wynagrodzeniach w szpitalu od 1 lipca 2026 r.
Przykład praktyczny. Pielęgniarka z wynagrodzeniem zasadniczym i dodatkiem stażowym (składniki stałe) oddała krew w środę i wykorzystała dwa dni wolne. W tym samym miesiącu pełniła dyżury nocne i świąteczne (składniki zmienne). Za dni wolne otrzyma pełne składniki stałe oraz przeciętną stawkę składników zmiennych z tego miesiąca przeliczoną na godziny przypadające na zwolnienie. Pracodawca nie obniża z tego tytułu pensji zasadniczej. Mechanikę naliczania dyżurów i dodatków przy pracy zmianowej rozwijamy w materiałach o wynagrodzeniu pielęgniarek oraz o stawkach dyżuru lekarskiego.
Praca zmianowa w szpitalu a dni wolne krwiodawcy
Szpital działa w trybie ciągłym, dlatego dzień wolny krwiodawcy trzeba odnieść do indywidualnego grafiku, a nie do typowego dnia roboczego od poniedziałku do piątku. „Dzień oddania krwi” i „dzień następny” oznaczają dni, które w harmonogramie pracownika były dniami pracy – łącznie z dyżurami dwunastogodzinnymi.
W praktyce oznacza to, że jeżeli pielęgniarka miała w grafiku dyżur w dniu donacji, zwolnienie obejmuje ten zaplanowany dyżur. Zwolnienie z tytułu oddania krwi przysługuje na czas oznaczony przez centrum krwiodawstwa i pracodawca nie może go ograniczać ani regulować odmiennie w regulaminie wewnętrznym. Z perspektywy planowania kadr warto z wyprzedzeniem ustalić zastępstwo na zaplanowany dyżur, zwłaszcza na oddziałach o obsadzie minimalnej.
Jakich błędów unika dział kadr?
Najczęstsze nieprawidłowości przy rozliczaniu dni wolnych krwiodawców dotyczą kwalifikacji nieobecności i naliczenia wynagrodzenia. Poniżej cztery błędy, które najczęściej kończą się korektą lub sporem.
| Błąd | Dlaczego jest błędem | Jak zrobić prawidłowo |
|---|---|---|
| Traktowanie dnia jak urlopu okolicznościowego | Dzień wolny krwiodawcy ma odrębną podstawę prawną i nie jest urlopem okolicznościowym ani wypoczynkowym. | Oznacz nieobecność jako zwolnienie z tytułu oddania krwi; nie pomniejszaj puli urlopu. |
| Usprawiedliwienie w innym dniu niż donacja | Zwolnienie przysługuje za dzień faktycznego oddania krwi i dzień następny – nie za dowolnie wskazany termin. | Datę ustal na podstawie zaświadczenia z centrum krwiodawstwa. |
| Pominięcie składników zmiennych | Wynagrodzenie liczy się jak urlopowe – dyżury i dodatki muszą wejść do podstawy. | Ujmij przeciętną składników zmiennych z miesiąca, w którym przypadło zwolnienie. |
| Nakazanie pracy mimo wiedzy o donacji | Naraża zdrowie pracownika i może zostać uznane przez PIP za naruszenie zasad BHP. | Zwolnij pracownika na czas wynikający z zaświadczenia. |
Checklista kadrowa – rozliczenie dnia wolnego krwiodawcy
- Pracownik uprzedził o donacji lub poinformował niezwłocznie po niej.
- Do akt wpłynęło zaświadczenie z centrum krwiodawstwa wskazujące czas zwolnienia.
- Nieobecność oznaczona w ewidencji jako zwolnienie z tytułu oddania krwi, nie urlop.
- Drugi dzień przypada bezpośrednio po dniu faktycznego oddania krwi.
- Wynagrodzenie naliczone jak urlopowe – składniki stałe w pełnej wysokości, zmienne jako przeciętna z miesiąca.
- W przypadku nieudanej donacji rozliczono wyłącznie zwolnienie na czas badań.
- Pula urlopu wypoczynkowego pracownika pozostała nienaruszona.
Gotowe narzędzie dla działu kadr: checklista 7 kroków, wzór adnotacji do ewidencji czasu pracy, schemat naliczenia wynagrodzenia ze składnikami zmiennymi i lista wymaganych dokumentów.
Najczęściej zadawane pytania
Ile dni wolnego przysługuje za jedno oddanie krwi?
Za jedną skuteczną donację przysługują 2 dni wolne: w dniu oddania krwi i w dniu bezpośrednio następnym. Dotyczy to krwi pełnej oraz jej składników, w tym osocza i płytek.
Czy dni wolne za oddanie krwi są płatne?
Tak, oba dni są w pełni płatne. Wynagrodzenie oblicza się według zasad jak za urlop wypoczynkowy. Pracodawca nie może odmówić wypłaty ani potraktować tych dni jako urlopu wypoczynkowego.
Ile razy w roku można skorzystać z dni wolnych za krew?
Tyle razy, ile razy nastąpi skuteczna donacja. Mężczyźni mogą oddawać krew pełną do 6 razy w roku, a kobiety do 4 razy, co daje odpowiednio do 12 i do 8 dni wolnych rocznie. Każda donacja uprawnia do dwóch dni.
Czy pracownik musi uprzedzić pracodawcę o oddaniu krwi?
Powinien uprzedzić o planowanej donacji, a w sytuacjach nagłych poinformować niezwłocznie. Podstawą rozliczenia jest zaświadczenie z centrum krwiodawstwa. Bez poinformowania pracodawcy i bez zaświadczenia trudno usprawiedliwić nieobecność i naliczyć za nią wynagrodzenie.
Czy drugi dzień wolny można wykorzystać w innym terminie?
Nie. Od 1 maja 2026 r. drugi dzień przysługuje wyłącznie bezpośrednio po dniu faktycznego oddania krwi. Nie można go przesunąć, rozdzielić ani zamienić na ekwiwalent pieniężny.
Co przysługuje, gdy donacja nie dojdzie do skutku?
Jeżeli mimo zgłoszenia się do centrum krwiodawstwa krwi nie pobrano, pracownikowi przysługuje wyłącznie płatne zwolnienie na czas niezbędny do przeprowadzenia badań, a nie cały dzień wolny.
Źródła
- Ustawa z dnia 22 sierpnia 1997 r. o publicznej służbie krwi (art. 9 – uprawnienia honorowego dawcy krwi)
- Ustawa z dnia 9 marca 2023 r. o Krajowej Sieci Onkologicznej (art. 42 – utrwalenie 2 dni wolnych)
- Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 15 maja 1996 r. w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy (§ 12, § 16)
- Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 29 maja 1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy (§ 5 ust. 1)
- Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (art. 229 – badania profilaktyczne)
Artykuł przygotowano na podstawie ustawy o publicznej służbie krwi, ustawy o Krajowej Sieci Onkologicznej oraz rozporządzeń wykonawczych dotyczących usprawiedliwiania nieobecności i ustalania wynagrodzenia. Stan prawny: 16 czerwca 2026 r. Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani kadrowej. W sprawach indywidualnych rekomendujemy konsultację z radcą prawnym lub Państwową Inspekcją Pracy.
Rozliczenie dnia wolnego krwiodawcy przy nietypowych formach zatrudnienia, pracy zmianowej lub złożonych składnikach wynagrodzenia bywa kłopotliwe. Jeśli potrzebujesz indywidualnej oceny – skontaktuj się z naszą redakcją.