Zadłużenie publicznych szpitali w Polsce osiągnęło rekordowy poziom — na koniec III kwartału 2025 r. zobowiązania ogółem samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej (SPZOZ) sięgnęły 27,7 mld zł, z czego 4,2 mld zł to zobowiązania wymagalne, czyli długi po terminie płatności. Dla dyrektora zadłużonej placówki kluczowe pytanie nie brzmi już „czy się restrukturyzować”, lecz „którą ścieżką i jak szybko, żeby nie stracić płynności ani kontraktu z NFZ”. Ten przewodnik porządkuje cztery formalne tryby postępowania restrukturyzacyjnego, pokazuje różnicę między sądową restrukturyzacją a programem naprawczym z ustawy o działalności leczniczej i prowadzi krok po kroku przez proces naprawczy zadłużonego szpitala w stanie prawnym na 2026 rok. Restrukturyzacja długu to jeden z elementów szerszego obrazu – wszystkie źródła pieniędzy i scenariusze omawiamy w przewodniku finansowanie i inwestycje w szpitalu 2026.
Nota metodologiczna
Stan prawny: czerwiec 2026 r. (uwzględnia uchwałę SN z 14 maja 2026 r., sygn. III CZP 41/25). Podstawy prawne: ustawa z 15 maja 2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne (Dz.U. 2015 poz. 978 z późn. zm.); ustawa z 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (art. 59, 59a–59c, 88a–88b) w brzmieniu nadanym ustawą z 5 sierpnia 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 1211, obowiązuje od 17 września 2025 r.); ustawa z 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe; ustawa z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
Źródła danych: dane ankietowe i sprawozdawcze Ministerstwa Zdrowia o zadłużeniu SPZOZ (III kw. 2025 r.), Monitor Finansowania Ochrony Zdrowia, stanowiska Ogólnopolskiego Związku Pracodawców Szpitali Powiatowych oraz Związku Powiatów Polskich (2025–2026), komunikaty Ministerstwa Zdrowia o reformie szpitalnictwa.
Charakter opracowania: materiał informacyjno-ekspercki. Nie stanowi porady prawnej ani doradztwa restrukturyzacyjnego. W sprawach konkretnej placówki konieczna jest konsultacja z licencjonowanym doradcą restrukturyzacyjnym oraz radcą prawnym specjalizującym się w prawie ochrony zdrowia.
Aktualizacja: czerwiec 2026 – uchwała Sądu Najwyższego (III CZP 41/25)
14 maja 2026 r. Sąd Najwyższy podjął uchwałę (sygn. III CZP 41/25), zgodnie z którą samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej nie ma zdolności restrukturyzacyjnej w rozumieniu Prawa restrukturyzacyjnego. W praktyce oznacza to, że SPZOZ nie może otworzyć sądowego postępowania restrukturyzacyjnego (postępowania o zatwierdzenie układu, przyspieszonego układowego, układowego ani sanacji), dopóki działa w tej formie prawnej.
Uchwała zapadła w odpowiedzi na pytanie prawne Sądu Okręgowego w Rzeszowie (geneza: sprawa Szpitala Powiatowego w Lesku) i ujednoliciła wcześniejszą, rozbieżną praktykę – sądy w Kole i Ustrzykach Dolnych wcześniej dopuszczały restrukturyzację SPZOZ. Po uchwale w toczących się sprawach (m.in. Skarżysko-Kamienna) zaczęto składać wnioski o umorzenie postępowań.
Co to zmienia dla dyrektora: opisane niżej cztery ścieżki sądowe pozostają aktualne dla podmiotów mających zdolność restrukturyzacyjną, czyli dla szpitali działających jako spółka kapitałowa (po komercjalizacji). Dla SPZOZ realne pozostają program naprawczy z art. 59 ustawy o działalności leczniczej, wsparcie organu tworzącego oraz komercjalizacja. Strona społeczna Rady Dialogu Społecznego (uchwała z 20 kwietnia 2026 r.) zabiega o odrębny system naprawczy dla SPZOZ, a projekt zmiany Prawa restrukturyzacyjnego jest w toku – stan prawny może się zmienić.
Kluczowe wnioski
- SPZOZ stracił dostęp do restrukturyzacji sądowej. Uchwałą z 14 maja 2026 r. (III CZP 41/25) Sąd Najwyższy przesądził, że SPZOZ nie ma zdolności restrukturyzacyjnej – sądowe postępowanie z Prawa restrukturyzacyjnego jest dla niego niedostępne, dopóki nie przekształci się w spółkę kapitałową. Realne pozostają program naprawczy, wsparcie organu tworzącego i komercjalizacja.
- Skala długu rośnie systematycznie. Zobowiązania ogółem SPZOZ wzrosły z 21,3 mld zł (III kw. 2023 r.) do 27,7 mld zł (III kw. 2025 r.); zobowiązania wymagalne osiągnęły 4,2 mld zł, z czego blisko 3,8 mld zł to długi wobec dostawców towarów i usług.
- Restrukturyzacja sądowa to nie to samo co program naprawczy. Program naprawczy z art. 59 ustawy o działalności leczniczej jest procedurą administracyjną wobec podmiotu tworzącego; postępowanie restrukturyzacyjne z Prawa restrukturyzacyjnego to procedura sądowa chroniąca przed egzekucją.
- Cztery ścieżki, różny poziom ochrony. Postępowanie o zatwierdzenie układu (PZU), przyspieszone postępowanie układowe, postępowanie układowe i postępowanie sanacyjne różnią się czasem trwania, momentem powstania ochrony przeciwegzekucyjnej i głębokością dopuszczalnej reorganizacji.
- Kontrakt z NFZ jest aktywem restrukturyzacyjnym. Wieloletnia umowa z Funduszem to stabilne, przewidywalne źródło przychodu — argument, który realnie zwiększa skłonność wierzycieli do zawarcia układu.
- „Agencja Rozwoju Szpitali” nie istnieje. Projekt ustawy o modernizacji szpitalnictwa z kategoryzacją A/B/C/D i ARS nie wszedł w życie; obowiązuje okrojona ustawa z 5 sierpnia 2025 r. — dobrowolna konsolidacja i przeprofilowanie bez przymusowego zarządcy.
Skala zadłużenia szpitali w Polsce w 2025 i 2026 roku
Zapaść finansowa publicznego szpitalnictwa nie jest zjawiskiem nowym, ale jej dynamika w ostatnich latach jest bezprecedensowa. Z danych ankietowych Ministerstwa Zdrowia wynika, że na koniec III kwartału 2025 r. zobowiązania wymagalne SPZOZ — czyli długi, których termin płatności już minął — przekroczyły 4,2 mld zł i w ciągu jednego kwartału wzrosły o blisko 12%. W tej kwocie blisko 3,8 mld zł stanowią zobowiązania z tytułu dostaw i usług: niezapłacone faktury za leki, energię, sprzęt i materiały jednorazowe.
Skala całego problemu jest większa. Łączne zobowiązania szpitali, poradni i przychodni działających jako SPZOZ na 30 września 2025 r. szacowano na blisko 27,7 mld zł. Dla porównania — w III kwartale 2023 r. było to 21,3 mld zł. Oznacza to systematyczny, dwuletni trend wzrostowy bez okresów stabilizacji. Zobowiązania wymagalne stanowią dziś ponad 15% całkowitego zadłużenia i — co istotne dla oceny ryzyka — ich udział w wartości umów zawartych przez NFZ wzrósł z około 1,8% na początku 2024 r. do około 2,8% w III kwartale 2025 r.

Najtrudniejsza sytuacja dotyczy szpitali powiatowych, w których placówka pełni jednocześnie funkcję szpitala i przychodni specjalistycznej. Eksperci, m.in. dr Jerzy Gryglewicz z Instytutu Zarządzania w Ochronie Zdrowia Uczelni Łazarskiego, podkreślają, że to właśnie zobowiązania wymagalne — a nie ogólna suma długu — są najpoważniejszym sygnałem ostrzegawczym: oznaczają utratę bieżącej płynności i niezdolność do regulowania zobowiązań na czas. Część długu ogółem to zdrowe zadłużenie rozwojowe (kredyty inwestycyjne, wkład własny do projektów unijnych); zadłużenie wymagalne jest długiem toksycznym, który uruchamia odsetki, windykację i — w skrajnym przypadku — egzekucję komorniczą.
Zadłużenie ogółem nie zawsze jest złe — to może być element rozwojowy. Zadłużenie wymagalne oznacza jednak, że szpital traci płynność i nie jest w stanie regulować swoich zobowiązań na bieżąco. To moment, w którym czas zaczyna pracować przeciwko placówce.
Dlaczego koszty rosną szybciej niż przychody
Struktura kosztów szpitala jest sztywna: wynagrodzenia personelu sięgają 70–80% kosztów działalności i rosną co roku wskutek ustawowej waloryzacji najniższych wynagrodzeń w ochronie zdrowia (mechanizm z 2022 r.). Do tego dochodzą inflacja cen energii, leków i materiałów oraz koszty utrzymania gotowości (dyżury). Gdy tempo wzrostu wyceny świadczeń przez NFZ nie nadąża za tempem wzrostu kosztów, placówka generuje strukturalną stratę — i to jest pierwotne źródło spirali zadłużenia, a nie wyłącznie błędy zarządcze.
Dwa różne reżimy naprawcze — nie myl programu naprawczego z restrukturyzacją sądową
Najczęstszy błąd w rozmowach o ratowaniu zadłużonego szpitala to traktowanie wszystkich procedur jako jednej. W polskim porządku prawnym współistnieją dwa odrębne reżimy, które realizują różne cele, prowadzą je różne organy i dają różną ochronę. Zrozumienie tej różnicy jest punktem wyjścia każdej skutecznej strategii naprawczej.
Program naprawczy z art. 59 ustawy o działalności leczniczej
To procedura administracyjna wewnątrz systemu ochrony zdrowia — szczegółowo opisuje ją program naprawczy szpitala po nowelizacji z września 2025 r. Obowiązek uruchamia się, gdy roczne sprawozdanie finansowe SPZOZ wykaże stratę netto przekraczającą 1% sumy przychodów. Kierownik placówki ma wówczas 7 miesięcy na sporządzenie programu naprawczego (na okres nie dłuższy niż 3 lata), zaopiniowanie go przez dyrektora oddziału wojewódzkiego NFZ i wojewodę oraz przedłożenie do zatwierdzenia podmiotowi tworzącemu. Po nowelizacji z 5 sierpnia 2025 r. tryb ten reguluje art. 59 oraz dodane art. 59a–59c, a nadzór analityczny może sprawować AOTMiT na zlecenie ministra zdrowia. Program naprawczy nie chroni jednak przed egzekucją komorniczą i nie redukuje samego długu — porządkuje finanse i wyznacza kierunek działań.
Postępowanie restrukturyzacyjne z Prawa restrukturyzacyjnego
To procedura sądowa, prowadzona pod nadzorem licencjonowanego doradcy restrukturyzacyjnego i sądu restrukturyzacyjnego. Jej celem jest zawarcie układu z wierzycielami — czyli realna zmiana warunków spłaty długu (rozłożenie na raty, redukcja, umorzenie odsetek) — przy jednoczesnej ochronie majątku placówki przed egzekucją. To ten reżim odpowiada na pytanie „jak nie stracić majątku i kontraktu, gdy wierzyciele już pukają do drzwi”. Oba reżimy nie wykluczają się — dobrze poprowadzony szpital realizuje program naprawczy równolegle z postępowaniem restrukturyzacyjnym, bo pierwszy odpowiada przed organem właścicielskim, a drugi przed wierzycielami i sądem.
| Kryterium | Program naprawczy (art. 59 u.d.l.) | Postępowanie restrukturyzacyjne (Prawo restrukturyzacyjne) |
|---|---|---|
| Charakter | Administracyjny, wewnątrzsystemowy | Sądowy |
| Kto prowadzi / nadzoruje | Kierownik SPZOZ; opinia NFZ i wojewody; zatwierdza podmiot tworzący | Doradca restrukturyzacyjny i sąd restrukturyzacyjny |
| Główny cel | Diagnoza i plan optymalizacji finansów | Układ z wierzycielami i zmiana warunków spłaty długu |
| Ochrona przed egzekucją | Brak | Tak — zakres zależny od wybranej ścieżki |
| Redukcja długu | Nie | Tak — poprzez przyjęty i zatwierdzony układ |
Szczegółowy tryb sporządzania i opiniowania programu naprawczego po nowelizacji z września 2025 r. — terminy, ścieżkę opiniowania i obowiązkowe elementy dokumentu — omawiamy w osobnym, pogłębionym opracowaniu o trybie z art. 59a–59c. Niniejszy artykuł koncentruje się na sądowej restrukturyzacji zadłużenia i ochronie kontraktu z NFZ.
Cztery ścieżki postępowania restrukturyzacyjnego — którą wybrać
Prawo restrukturyzacyjne z 15 maja 2015 r. przewiduje cztery rodzaje postępowań. Różnią się one tempem, momentem powstania ochrony przeciwegzekucyjnej oraz głębokością dopuszczalnej reorganizacji. Wybór ścieżki to decyzja strategiczna, którą podejmuje się wspólnie z licencjonowanym doradcą restrukturyzacyjnym po audycie sytuacji placówki.
Uwaga (stan na czerwiec 2026 r.): po uchwale Sądu Najwyższego z 14 maja 2026 r. (III CZP 41/25) poniższe cztery ścieżki są dostępne dla podmiotów mających zdolność restrukturyzacyjną – w ochronie zdrowia oznacza to szpitale działające jako spółka kapitałowa. SPZOZ, dopóki pozostaje SPZOZ, nie może z nich skorzystać; jego instrumentem jest program naprawczy i wsparcie organu tworzącego, a drogą do odzyskania zdolności restrukturyzacyjnej – komercjalizacja.
1. Postępowanie o zatwierdzenie układu (PZU)
Najszybszy i najmniej sformalizowany tryb. Placówka wspólnie z doradcą restrukturyzacyjnym samodzielnie zbiera głosy wierzycieli nad układem, a sąd włącza się dopiero na etapie zatwierdzenia. Po obwieszczeniu o ustaleniu dnia układowego placówka zyskuje ochronę przed egzekucją. Tryb sprawdza się, gdy model operacyjny szpitala jest zdrowy, a problemem jest wyłącznie płynność i przeterminowane zobowiązania wobec ograniczonej liczby wierzycieli.
2. Przyspieszone postępowanie układowe
Tryb dla placówek, które potrzebują szybkiej ochrony sądowej, ale spór co do wierzytelności jest niewielki (suma wierzytelności spornych nie przekracza ustawowego progu). Sąd otwiera postępowanie na podstawie uproszczonego wniosku, a ochrona przed egzekucją powstaje z chwilą otwarcia. Zbiera się uproszczony spis wierzytelności, a do układu dochodzi na zgromadzeniu wierzycieli.
3. Postępowanie układowe
Tryb dla sytuacji, w których znaczna część wierzytelności jest sporna i wymaga sądowego ustalenia. Pełniejsza procedura, dłuższa niż przyspieszona, ale dająca uporządkowanie spornych roszczeń przed głosowaniem nad układem. Stosowany, gdy struktura zobowiązań jest złożona, ale szpital nie wymaga jeszcze głębokiej reorganizacji operacyjnej.
4. Postępowanie sanacyjne
Najgłębsza i najbardziej zaawansowana procedura, dedykowana placówkom o złożonej strukturze długu i potrzebie reorganizacji operacyjnej. Umożliwia działania sanacyjne zbliżone do upadłościowych — m.in. odstąpienie od niekorzystnych umów, restrukturyzację zatrudnienia czy restrukturyzację majątku — przy zachowaniu bytu prawnego placówki i ciągłości udzielania świadczeń. Zarząd majątkiem co do zasady przejmuje zarządca, a placówka uzyskuje szeroką ochronę przeciwegzekucyjną.

Kiedy zacząć — reguła praktyczna
Najlepszy moment na uruchomienie procesu naprawczego to chwila, gdy wskaźnik płynności bieżącej zaczyna oscylować wokół 1,2 — a nie wtedy, gdy na koncie pojawia się zajęcie komornicze. Każdy miesiąc zwłoki zawęża pole manewru doradcy: maleje liczba dostępnych ścieżek, rośnie udział wierzycieli egzekwujących należności, a kontrahenci wstrzymują dostawy. Restrukturyzacja podjęta wcześnie to wybór scenariusza; podjęta późno — to już tylko ograniczanie strat.
Restrukturyzacja zadłużonego szpitala krok po kroku
Restrukturyzacja to proces, nie jednorazowa decyzja. Poniżej mapa drogowa, którą w praktyce przechodzi zadłużony podmiot leczniczy — od diagnozy do nadzoru nad wykonaniem układu.

Krok 1. Audyt „zero” i identyfikacja źródeł straty
Punktem wyjścia jest precyzyjna diagnoza: które oddziały są rentowne, a które generują największy deficyt. Najczęściej winne nie są błędy medyczne, lecz nisko wycenione procedury, nadmiarowe koszty stałe lub nieoptymalna struktura case-mixu. Analiza musi obejmować rachunek kosztów jednostkowych, strukturę przychodów według JGP i wykorzystanie łóżek — nie tylko zbiorczy wynik z systemu księgowego.
Krok 2. Wybór ścieżki i wniosek do sądu
Na podstawie audytu doradca restrukturyzacyjny rekomenduje tryb postępowania (PZU, przyspieszone układowe, układowe albo sanacja). Dobór zależy od poziomu sporności wierzytelności, pilności ochrony przeciwegzekucyjnej i zakresu potrzebnej reorganizacji operacyjnej.
Krok 3. Ochrona przed egzekucją
Z chwilą obwieszczenia o dniu układowym (PZU) albo otwarcia postępowania przez sąd (pozostałe tryby) placówka uzyskuje ochronę przed egzekucją. To krytyczny moment — zatrzymuje on spiralę zajęć komorniczych i daje czas na negocjacje.
Krok 4. Negocjacje z wierzycielami i propozycje układowe
Zamiast unikać kontaktu z firmami farmaceutycznymi i dostawcami sprzętu, przedstawia się im jasne propozycje układowe. Redukcja długu głównego lub umorzenie odsetek karnych w zamian za gwarancję dalszej współpracy jest realna — wierzyciel woli przewidywalny układ niż niepewną windykację z placówki, która i tak musi działać.
Krok 5. Optymalizacja struktury kosztów
Równolegle wdraża się działania trwale poprawiające wynik: centralizację zakupów, analizę opłacalności outsourcingu usług niemedycznych (żywienie, sprzątanie, pranie) oraz cyfryzację dokumentacji i usług, która realnie redukuje koszty administracyjne. Cięcia muszą być chirurgiczne — bezrefleksyjna redukcja kosztów stałych (zamykanie oddziałów generujących wartość, utrata kadry) zwykle pogłębia problem.
Krok 6. Przyjęcie i nadzór nad wykonaniem układu
Po przegłosowaniu układu przez wierzycieli i jego zatwierdzeniu przez sąd zaczyna się faza wykonania — z monitorowaniem realizacji i raportowaniem. Układ jest skuteczny tylko wtedy, gdy placówka faktycznie realizuje przyjęte zobowiązania i poprawia wynik operacyjny.
Kontrakt z NFZ jako fundament i zabezpieczenie restrukturyzacji
Utrzymanie umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia jest absolutnym priorytetem zadłużonej placówki — i to z dwóch powodów. Po pierwsze, kontrakt z NFZ to zwykle główne źródło przychodu szpitala. Po drugie, jest to kluczowe aktywo w samym procesie restrukturyzacyjnym.
Wierzyciele w postępowaniach układowych znacznie chętniej przystępują do negocjacji, gdy widzą stabilne, przewidywalne źródło finansowania w postaci wieloletniej umowy z Funduszem. Dla doradcy restrukturyzacyjnego kontrakt PSZ to argument, który realnie zwiększa szanse na przyjęcie korzystnego układu — bo pokazuje wierzycielom, że placówka ma z czego spłacać zobowiązania w przyjętym harmonogramie. Cesja wierzytelności z kontraktu NFZ bywa też drogą do tańszego finansowania pomostowego w bankach. Z tego względu w całym procesie naprawczym chroni się ciągłość umowy z Funduszem jako wartość nadrzędną — utrata kontraktu w trakcie restrukturyzacji zwykle przekreśla szanse na układ.
Reforma szpitalnictwa a kontrakt — co się zmieniło w 2025 r.
Ustawa z 5 sierpnia 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 1211, obowiązuje od 17 września 2025 r.) dała szpitalom możliwość dobrowolnej konsolidacji i przeprofilowania oddziałów bez ryzyka utraty kontraktu z NFZ oraz z zachowaniem części ryczałtu przy zmianie profilu. To istotne narzędzie dla placówek w restrukturyzacji: pozwala przeprofilować deficytowy oddział (np. na zakład opiekuńczo-leczniczy lub geriatrię) bez wypadnięcia z sieci. Gdy sama restrukturyzacja zadłużenia nie wystarcza, kolejnym krokiem bywa transformacja SPZOZ w spółkę kapitałową. Reforma ma charakter dobrowolny — nie ma kar za brak przekształceń, ale też brak silnych zachęt finansowych.
Wskaźniki finansowe w ocenie kondycji placówki
Profesjonalna restrukturyzacja zaczyna się od liczb zrozumiałych dla banków, doradców i organów nadzorczych. Dyrektor zadłużonego szpitala musi operować zestawem wskaźników, a nie samym stanem konta — to jeden z kluczowych obowiązków dyrektora placówki publicznej.
| Wskaźnik | Co mierzy | Punkt odniesienia |
|---|---|---|
| EBITDA | Zdolność operacyjna do generowania gotówki przed kosztami finansowymi i amortyzacją | Wartość dodatnia i rosnąca w horyzoncie układu |
| Wskaźnik płynności bieżącej | Majątek obrotowy / zobowiązania krótkoterminowe | Cel ≥ 1,2; spadek poniżej 1,0 to czerwona flaga |
| Zadłużenie wymagalne / przychody | Udział długu po terminie w przychodach placówki | Cel ≤ 5% |
| DSCR (pokrycie obsługi długu) | Zdolność do obsługi rat kapitałowo-odsetkowych | Kluczowy parametr przy ubieganiu się o finansowanie refinansujące |
| Udział wynagrodzeń w przychodach | Sztywność kosztowa placówki | Monitoring; w polskich szpitalach typowo 70–80% |
Wsparcie instytucjonalne w 2026 roku — realny stan
Samodzielna walka z wielomilionowym długiem jest trudna, dlatego placówki liczą na instrumenty wsparcia. Tu jednak konieczna jest rzetelność: część zapowiadanych mechanizmów wciąż nie funkcjonuje.
Mechanizm pożyczkowy BGK — w opracowaniu
Koncepcja wsparcia z Banku Gospodarstwa Krajowego zakłada preferencyjne pożyczki dla podmiotów w procesie naprawczym, z możliwością warunkowego umorzenia części zadłużenia, jeśli placówka realizuje program naprawczy. Według stanu na pierwszy kwartał 2026 r. mechanizm ten nie został jeszcze uruchomiony — Ministerstwo Zdrowia, BGK i Ministerstwo Finansów potwierdzają, że jest „w opracowaniu” i nie wymaga regulacji ustawowej, ale konkretne warunki nie zostały ogłoszone. Przedstawiciele szpitali powiatowych i samorządów (OZPSP, ZPP) wielokrotnie wskazywali brak wdrożonego mechanizmu jako jeden z głównych zarzutów wobec tempa reformy.
Fundusz Medyczny — środki na inwestycje i przeprofilowanie
W ramach reformy szpitalnictwa przewidziano wsparcie inwestycyjne rzędu 1 mld zł z Funduszu Medycznego, przeznaczone m.in. na zakup sprzętu i infrastrukturę towarzyszącą przeprofilowaniu. To środki na transformację, a nie na bezpośrednie oddłużenie — nie zastępują postępowania restrukturyzacyjnego.
Czego w systemie nie ma
Wbrew rozpowszechnionym w starszych poradnikach informacjom, w polskim porządku prawnym nie powstała Agencja Rozwoju Szpitali ani urząd „Prezesa ARS”, a kategoryzacja szpitali na klasy A/B/C/D oraz przymusowe postępowanie naprawczo-rozwojowe z zarządcą przymusowym to elementy projektu ustawy o modernizacji i poprawie efektywności szpitalnictwa z 2021 r., który nie wszedł w życie. Obowiązuje znacznie węższa ustawa z 5 sierpnia 2025 r., a nadzór analityczny nad programami naprawczymi sprawuje AOTMiT na zlecenie ministra zdrowia — w ramach istniejących struktur (NFZ, wojewoda, podmiot tworzący).
Pobierz: Checklista restrukturyzacji zadłużonego szpitala
12 kroków od audytu „zero” do układu z wierzycielami — gotowy do druku dokument roboczy dla dyrektora i zespołu naprawczego (stan prawny 2026).
Najczęściej zadawane pytania
Czy SPZOZ może skorzystać z restrukturyzacji sądowej w 2026 roku?
Nie, dopóki działa jako SPZOZ. Uchwałą z 14 maja 2026 r. (sygn. III CZP 41/25) Sąd Najwyższy przesądził, że samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej nie ma zdolności restrukturyzacyjnej w rozumieniu Prawa restrukturyzacyjnego – nie może więc otworzyć postępowania o zatwierdzenie układu, przyspieszonego układowego, układowego ani sanacji. Zdolność restrukturyzacyjną ma natomiast spółka kapitałowa, dlatego po komercjalizacji (przekształceniu SPZOZ w spółkę) sądowa restrukturyzacja staje się dostępna. Dla SPZOZ pozostają program naprawczy z art. 59 ustawy o działalności leczniczej oraz wsparcie organu tworzącego. Trwają prace legislacyjne nad odrębnym trybem naprawczym dla SPZOZ, więc stan prawny może się zmienić.
Co to jest postępowanie restrukturyzacyjne?
Postępowanie restrukturyzacyjne to sądowa procedura z ustawy z 15 maja 2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne, której celem jest zawarcie układu z wierzycielami i uniknięcie upadłości. Dla zadłużonego szpitala oznacza zmianę warunków spłaty długu (rozłożenie na raty, redukcję, umorzenie odsetek) przy jednoczesnej ochronie majątku przed egzekucją komorniczą i zachowaniu ciągłości udzielania świadczeń.
Ile trwa postępowanie restrukturyzacyjne szpitala?
Czas zależy od wybranej ścieżki. Postępowanie o zatwierdzenie układu (PZU) jest najszybsze — porozumienie z wierzycielami można wypracować w ciągu kilku miesięcy. Postępowanie sanacyjne, jako najgłębsza procedura reorganizacyjna, trwa najdłużej. Kluczowe jest, że ochrona przed egzekucją powstaje już na wczesnym etapie — przy PZU z chwilą obwieszczenia o dniu układowym, w pozostałych trybach z chwilą otwarcia postępowania przez sąd.
Czym różni się postępowanie sanacyjne od układu?
Postępowania układowe (PZU, przyspieszone układowe, układowe) koncentrują się na zawarciu układu z wierzycielami przy zasadniczo niezmienionej strukturze placówki. Postępowanie sanacyjne idzie dalej — umożliwia głęboką reorganizację operacyjną: odstąpienie od niekorzystnych umów, restrukturyzację zatrudnienia i majątku, na zasadach zbliżonych do upadłościowych, ale z zachowaniem bytu prawnego placówki. Sanacja jest dedykowana podmiotom o złożonej strukturze długu wymagającym przebudowy modelu działania.
Czy restrukturyzacja oznacza zwolnienia pracowników?
Nie musi. W postępowaniach układowych nacisk kładzie się na lepsze wykorzystanie czasu pracy i przesunięcia między oddziałami, a nie na redukcję etatów. Restrukturyzacja zatrudnienia jest możliwa w postępowaniu sanacyjnym, ale nawet tam nie jest celem samym w sobie — celem jest przywrócenie rentowności przy zachowaniu zdolności do udzielania świadczeń.
Czy wierzyciele finansowi mogą zablokować układ?
Wierzyciele finansowi mają istotną siłę głosu, ale w postępowaniu układowym decyduje większość określona ustawą, a nie pojedynczy wierzyciel. Dobrze przygotowana strategia i wiarygodne propozycje układowe pozwalają przegłosować układ nawet przy oporze części wierzycieli — pod warunkiem, że plan jest realistyczny i oparty na stabilnym źródle przychodu, jakim jest kontrakt z NFZ.
Ile wynosi zadłużenie szpitali w Polsce w 2025 roku?
Według danych Ministerstwa Zdrowia na koniec III kwartału 2025 r. zobowiązania ogółem SPZOZ wyniosły blisko 27,7 mld zł, a zobowiązania wymagalne — czyli długi po terminie płatności — przekroczyły 4,2 mld zł, z czego blisko 3,8 mld zł stanowiły zobowiązania wobec dostawców towarów i usług. Zadłużenie rośnie systematycznie od 2023 r. (wówczas zobowiązania ogółem wynosiły 21,3 mld zł).
Kiedy najlepiej zacząć proces naprawczy?
Optymalny moment to chwila, gdy wskaźnik płynności bieżącej zaczyna oscylować wokół 1,2 — zanim pojawią się zajęcia komornicze. Im wcześniej, tym więcej dostępnych ścieżek i tym większe pole manewru doradcy restrukturyzacyjnego. Czekanie na egzekucję drastycznie ogranicza możliwości naprawcze.
Źródła i podstawy prawne
Akty prawne: ustawa z 15 maja 2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne (postępowanie o zatwierdzenie układu, przyspieszone postępowanie układowe, postępowanie układowe, postępowanie sanacyjne); ustawa z 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (art. 59, 59a–59c, 88a–88b) w brzmieniu nadanym ustawą z 5 sierpnia 2025 r. o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ustawy o działalności leczniczej (Dz.U. 2025 poz. 1211, obowiązuje od 17 września 2025 r.); ustawa z 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe; ustawa z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych; ustawa z 29 września 1994 r. o rachunkowości; uchwała Sądu Najwyższego z 14 maja 2026 r. (sygn. III CZP 41/25) w przedmiocie braku zdolności restrukturyzacyjnej SPZOZ.
Dane i opracowania: dane ankietowe i sprawozdawcze Ministerstwa Zdrowia o zadłużeniu SPZOZ za III kwartał 2025 r.; Monitor Finansowania Ochrony Zdrowia; stanowiska i analizy Ogólnopolskiego Związku Pracodawców Szpitali Powiatowych oraz Związku Powiatów Polskich (2025–2026); komentarze eksperckie Instytutu Zarządzania w Ochronie Zdrowia Uczelni Łazarskiego; komunikaty Ministerstwa Zdrowia dotyczące reformy szpitalnictwa i mechanizmu wsparcia BGK (2025–2026).
Data sporządzenia: czerwiec 2026 r. Stan prawny aktualny na dzień publikacji. Artykuł ma charakter informacyjno-ekspercki i nie stanowi indywidualnej porady prawnej ani doradztwa restrukturyzacyjnego. W sprawach konkretnej placówki należy skonsultować się z licencjonowanym doradcą restrukturyzacyjnym oraz radcą prawnym specjalizującym się w prawie ochrony zdrowia.