Wsparcie dla medycyny – jak pomagać szpitalom i placówkom ochrony zdrowia

Ochrona zdrowia to jeden z tych obszarów, w których indywidualne i zbiorowe zaangażowanie obywateli ma realny, mierzalny wpływ. Sama Fundacja Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy podczas 34. Finału (styczeń 2026 r.) zebrała 263,5 mln zł na rzecz gastroenterologii dziecięcej, a przez 34 lata działalności przekazała polskiemu systemowi ochrony zdrowia ponad 2,6 mld zł i niemal 81 tys. urządzeń medycznych. To skala, która pokazuje, że trzeci sektor i indywidualni darczyńcy stanowią nie marginalny dodatek, lecz strukturalne uzupełnienie publicznego finansowania ochrony zdrowia.

W tym przewodniku odpowiadamy na trzy pytania, które najczęściej zadają darczyńcy i przedstawiciele placówek medycznych:

• Jakie formy wsparcia szpitali są legalnie dostępne w polskim prawie?
• Jakie korzyści podatkowe przysługują darczyńcy w 2026 r. i jakich dokumentów potrzebuje?
• Jak placówka lub fundacja szpitalna powinna zorganizować przyjmowanie pomocy, by nie narazić się na zarzuty formalne?

Dlaczego placówki medyczne potrzebują wsparcia zewnętrznego?

Wedle danych OECD Health at a Glance Polska przeznacza na ochronę zdrowia ok. 6,5% PKB, podczas gdy średnia w krajach UE wynosi blisko 9,9% PKB. Kontrakty z Narodowym Funduszem Zdrowia w wielu obszarach (zwłaszcza w opiece długoterminowej, hospicyjnej, w psychiatrii) nie pokrywają pełnych kosztów świadczeń. Skutek: dyrektorzy szpitali, samorządy i fundacje szpitalne stale szukają środków uzupełniających. Więcej o tym, jak działa polski system ochrony zdrowia i o jego strukturalnych ograniczeniach, opisaliśmy w osobnym przeglądzie regulacji.

Z punktu widzenia prawa, art. 55 ustawy z 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej wprost wymienia źródła, z których samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej (SPZOZ) może pozyskiwać środki: poza działalnością leczniczą i dotacjami, także z darowizn, zapisów, spadków oraz ofiarności publicznej, także pochodzenia zagranicznego. Innymi słowy: pomoc zewnętrzna nie tylko jest dopuszczalna — jest wprost przewidziana przez ustawodawcę jako sposób finansowania placówki publicznej. Skala tego zjawiska bywa niedoceniana: wsparcie od darczyńców dla polskich szpitali jest stałym, mierzalnym elementem ekosystemu ochrony zdrowia.

Sześć form wsparcia szpitali i placówek medycznych

1. Darowizna finansowa

Najprostsza i najczęstsza forma wsparcia — przelew określonej kwoty na konto szpitala (jeśli ma osobowość prawną pozwalającą przyjmować darowizny) lub na konto fundacji powiązanej z placówką. Z punktu widzenia prawa cywilnego mówimy o umowie darowizny w rozumieniu art. 888 i nast. Kodeksu cywilnego.

Korzyść podatkowa dla darczyńcy:

• Osoba fizyczna — odliczenie od dochodu do 6% dochodu rocznego (art. 26 ust. 1 pkt 9 ustawy o PIT). Limit jest wspólny dla wszystkich darowizn pożytku publicznego, na cele kultu religijnego oraz krwiodawstwo.
• Osoba prawna (firma) — odliczenie do 10% dochodu rocznego (art. 18 ust. 1 pkt 1 ustawy o CIT).
• Wymagany dokument: potwierdzenie przelewu na rachunek bankowy obdarowanego. W przypadku darowizny dla SPZOZ konieczne jest, by w tytule przelewu wskazać cel zgodny ze statutem placówki.

2. Darowizna rzeczowa

Przekazanie sprzętu medycznego, środków ochrony osobistej, artykułów higienicznych, mebli czy żywności. Z prawnego punktu widzenia rządzi się tymi samymi przepisami, co darowizna pieniężna, ale wymaga dodatkowych zabezpieczeń.

Kluczowe wymogi dla sprzętu medycznego:

• Oznaczenie CE i zgodność z rozporządzeniem MDR (UE) 2017/745, obowiązującym od 26 maja 2021 r. — sprzęt klasyfikowany jest jako I, IIa, IIb lub III, w zależności od ryzyka.
• Darowizna rzeczowa wymaga wyceny (faktura zakupu lub wycena rzeczoznawcy) i oświadczenia obdarowanego o przyjęciu darowizny.
• Przed przekazaniem warto skonsultować z placówką, czy ma kompetencje techniczne i zasoby do eksploatacji sprzętu — sprzęt nieużywany generuje koszty serwisowe.

Praktyczne kwestie organizacyjne — od weryfikacji potrzeb po dokumentowanie przekazania — opisaliśmy szczegółowo w przewodniku „darowizna dla szpitala — pomoc, która musi być czysta„.

3. Wolontariat w szpitalu

Działalność wolontariuszy w placówkach medycznych reguluje ustawa z 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Szpital ma status „korzystającego” ze świadczeń wolontariusza i zobowiązany jest m.in. do zapewnienia bezpiecznych warunków pracy, informowania o ryzyku oraz pokrycia kosztów ubezpieczenia NNW przy wolontariatach krótszych niż 30 dni. Jak zorganizować wolontariat w szpitalu, by realnie odciążał personel, a nie generował dodatkowych obowiązków — to osobny temat, któremu poświęciliśmy odrębny tekst.

Wolontariusze nie wykonują czynności medycznych zarezerwowanych dla personelu z uprawnieniami. Typowy zakres ich pracy to: towarzyszenie pacjentom (czytanie, rozmowy), pomoc administracyjna, organizacja zbiórek, prowadzenie zajęć dla hospitalizowanych dzieci. W przypadku wolontariatu trwającego ponad 30 dni wymagane jest pisemne porozumienie wolontariackie określające zakres zadań, sposób ewidencji czasu i procedurę rozwiązania współpracy.

4. Zbiórki publiczne i crowdfunding

Najczęstsze nieporozumienie: nie każda zbiórka na cele szpitala jest „zbiórką publiczną” w rozumieniu ustawy z 14 marca 2014 r. o zasadach prowadzenia zbiórek publicznych. Ustawa dotyczy zbierania ofiar w gotówce lub w naturze w miejscu publicznym. Zbiórki elektroniczne — przelewy bankowe, wpłaty kartą, darowizny online, crowdfunding na platformach typu zrzutka.pl, siepomaga.pl czy pomagam.pl — nie wymagają zgłoszenia.

Co wymaga zgłoszenia na portalu zbiorki.gov.pl?

• Kwesta z puszką w miejscu publicznym (np. przed wejściem do szpitala, w centrum handlowym).
• Zbiórka rzeczowa typu „przynieś koc, środki czystości” w miejscu ogólnodostępnym.
• Sprzedaż cegiełek po symbolicznej cenie z przeznaczeniem dochodu na szpital.

Zgłoszenie elektroniczne wymaga konta ePUAP. Decyzja o zarejestrowaniu zbiórki publikowana jest w portalu w ciągu 3 dni roboczych. Zbiórka publiczna może być zorganizowana przez organizację pozarządową, kościelną osobę prawną lub komitet społeczny złożony z co najmniej trzech osób fizycznych.

5. CSR korporacyjny i mechanizm 1,5% OPP

Firmy coraz częściej angażują się w pomoc dla placówek medycznych w ramach programów społecznej odpowiedzialności biznesu (CSR). Może to przybierać formę:

• Sponsoringu zakupu sprzętu (najczęściej jako darowizna celowa, rozliczana w CIT).
• Wolontariatu pracowniczego — pracownicy poświęcają czas pracy na pomoc placówce, za zgodą pracodawcy.
• Wieloletniej umowy partnerskiej z fundacją szpitalną.

Uwaga na często powtarzany błąd: 1% podatku nie istnieje od 2023 r. Mechanizm odpisu części podatku PIT na rzecz organizacji pożytku publicznego (OPP) wynosi obecnie 1,5% należnego podatku (art. 27a ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie). To odrębna instytucja prawna od darowizny — nie wlicza się do limitu 6%, nie wymaga osobnej dokumentacji, wystarczy wpisać numer KRS w zeznaniu PIT. Wykaz OPP uprawnionych do otrzymania 1,5% publikuje co roku do 15 grudnia Dyrektor Narodowego Instytutu Wolności (NIW-CRSO).

6. Fundacje szpitalne

Wiele dużych szpitali w Polsce ma własne fundacje, których celem statutowym jest pozyskiwanie środków na rzecz placówki. Z punktu widzenia darczyńcy darowizna na konto fundacji szpitalnej jest technicznie wygodniejsza niż bezpośrednia darowizna dla SPZOZ — fundacja działa elastyczniej w zakresie zarządzania środkami i komunikacji z darczyńcami. Z punktu widzenia podatkowego: jeśli fundacja ma status organizacji pożytku publicznego, darowizna kwalifikuje się do odliczenia w PIT (6%) lub CIT (10%) na zasadach ogólnych, a dodatkowo można jej przekazać 1,5% podatku.

Limity podatkowe i realne korzyści dla darczyńcy w 2026 r.

Warto pamiętać, że odliczenie darowizny obniża podstawę opodatkowania, a nie sam podatek — realna korzyść wynosi: kwota odliczenia × stawka podatkowa. Przykład praktyczny: darowizna 1 000 zł od osoby fizycznej w pierwszym progu PIT (12%) oznacza realny zwrot z urzędu skarbowego rzędu 120 zł, a w drugim progu (32%) — 320 zł. Dla firmy w stawce 19% CIT każde 1 000 zł darowizny to 190 zł oszczędności podatkowej.

Jak wybrać najlepszą formę wsparcia w 3 krokach

Pandemia COVID-19 — czego nauczyła nas mobilizacja społeczna

Marzec 2020 r. to moment, w którym polskie placówki medyczne sygnalizowały dramatyczne braki sprzętu ochronnego. W ciągu kilku tygodni zawiązały się sieci wolontariuszy drukujących na drukarkach 3D przyłbice, zbierających maseczki i środki dezynfekcyjne. Sama Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy w okresie pandemii przekazała sprzęt o wartości blisko 70 mln zł do 467 szpitali. Polska Akcja Humanitarna w pierwszym roku po inwazji Rosji na Ukrainę dotarła z pomocą do blisko 1,2 mln osób. O tym, jak konkretnie wygląda wolontariat i koordynacja pomocy w sytuacjach kryzysowych, opisaliśmy w osobnej analizie z konkretnymi case’ami.

Wniosek dla darczyńców i organizatorów na czas „spokojny”: sprawna koordynacja jest niezbędna. Pomoc indywidualna, prowadzona bez konsultacji z placówką, często trafia tam, gdzie nie jest najpotrzebniejsza, lub generuje obciążenie logistyczne większe niż wartość darowizny. Skontaktowanie się z fundacją szpitalną, lokalnym koordynatorem lub odpowiednim oddziałem placówki przed przekazaniem wsparcia jest najprostszą metodą uniknięcia chaosu.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czy mogę odliczyć darowiznę przekazaną gotówką?

Nie. Aby skorzystać z ulgi podatkowej w PIT lub CIT, darowizna pieniężna musi być przekazana przelewem na rachunek bankowy obdarowanego. Wpłaty gotówkowe nie są podstawą do odliczenia, nawet jeśli zostały udokumentowane pokwitowaniem.

Czy fundacja szpitalna musi mieć status OPP, aby przyjmować darowizny?

Nie — status OPP nie jest warunkiem przyjmowania darowizn. Jest natomiast warunkiem otrzymywania 1,5% podatku oraz korzystania z niektórych uprawnień (np. zwolnień podatkowych). Jednak aby darczyńca mógł odliczyć darowiznę od dochodu, obdarowany musi być organizacją realizującą cele wskazane w art. 3 ust. 2 i 3 ustawy o działalności pożytku publicznego. Większość fundacji szpitalnych spełnia ten warunek bez konieczności posiadania statusu OPP.

Co zrobić, jeśli chcę przekazać szpitalowi używany sprzęt medyczny?

Pierwszy krok: skontaktuj się z osobą odpowiedzialną za pozyskiwanie środków w danej placówce (zwykle dyrektor ds. administracyjnych lub fundacja szpitalna) i ustal, czy dany sprzęt jest potrzebny. Drugi krok: upewnij się, że sprzęt ma ważne oznaczenie CE i deklarację zgodności z MDR (UE) 2017/745. Trzeci: spisz umowę darowizny z wyceną sprzętu — to chroni i darczyńcę (dokumentacja do odliczenia podatkowego), i obdarowanego (ewidencja środków trwałych).

Czy crowdfunding na zrzutka.pl to zbiórka publiczna?

Co do zasady nie. Zbiórki prowadzone wyłącznie drogą elektroniczną — przelewy bankowe, wpłaty kartą — są wyłączone z ustawy o zbiórkach publicznych. Nie wymagają zgłoszenia na zbiorki.gov.pl. Sytuacja zmienia się, jeśli zbiórka online łączy się ze zbieraniem ofiar w gotówce w miejscu publicznym (np. kwesta uzupełniająca crowdfunding) — wtedy konieczne jest zgłoszenie.

Ile wynosi obecnie odpis podatku na OPP — 1% czy 1,5%?

1,5% należnego podatku. Wzrost z 1% do 1,5% obowiązuje od rozliczeń za rok 2022 (składanych w 2023 r.). Mechanizm działa odrębnie od darowizn — nie zmniejsza limitu 6% PIT, nie wymaga osobnej umowy, wystarczy wpisać KRS wybranej organizacji w zeznaniu rocznym.

Czy firma może rozliczyć sponsoring zakupu sprzętu jako koszt uzyskania przychodu, a nie darowiznę?

Tak, jeśli sponsoring spełnia warunki umowy wzajemnej (sponsorowanie pociąga za sobą ekspozycję marki sponsora). Wtedy wydatek jest kosztem uzyskania przychodu w pełnej wysokości, a nie odliczeniem darowizny. Wybór formy (darowizna vs sponsoring) ma istotne konsekwencje podatkowe — warto skonsultować ją z doradcą podatkowym.

Jak długo trwa procedura zgłoszenia zbiórki publicznej?

Po wysłaniu zgłoszenia elektronicznego na portalu zbiorki.gov.pl administracja publikuje informację o zbiórce w terminie do 3 dni roboczych. Dla zgłoszeń papierowych termin wynosi 7 dni roboczych. Sama zbiórka może rozpocząć się dopiero po opublikowaniu zgłoszenia w portalu.

Czy darowizna od osoby fizycznej dla SPZOZ wymaga umowy w formie pisemnej?

Formalnie umowa darowizny pieniężnej nie musi mieć formy pisemnej (Kodeks cywilny wymaga tej formy tylko dla darowizn dotyczących nieruchomości lub gdy obietnica darowizny ma być wykonana w przyszłości). W praktyce warto sporządzić pisemną umowę przy darowiznach od kilku tysięcy złotych wzwyż — chroni ona obie strony i ułatwia wewnętrzne rozliczenia placówki.

Źródła

1. Ustawa z 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej, t.j. Dz.U. 2025 poz. 450, art. 55.
2. Ustawa z 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, t.j. Dz.U. 2025 poz. 1338.
3. Ustawa z 14 marca 2014 r. o zasadach prowadzenia zbiórek publicznych, Dz.U. 2014 poz. 498.
4. Ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, art. 26 ust. 1 pkt 9.
5. Ustawa z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych, art. 18 ust. 1 pkt 1.
6. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/745 z 5 kwietnia 2017 r. w sprawie wyrobów medycznych (MDR).
7. Fundacja Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy, „34. Finał WOŚP — rozliczenie zbiórki publicznej”, marzec 2026.
8. Dyrektor Narodowego Instytutu Wolności — CRSO, „Wykaz OPP uprawnionych do otrzymania 1,5% podatku za 2025 rok w 2026 roku”, grudzień 2025.
9. OECD, „Health at a Glance 2023″.
10. Krajowa Informacja Skarbowa, „Ulgi i odliczenia w PIT — darowizny 2026″.